پايين شروع مىكنند . اگر از بالا شروع كنيم بالاترين جنس را جنس اسبق و مقدم مىدانيم مثل جوهر براى انسان و اجناس پس از آن را جنس لاحق و مؤخر . و اگر از پايين شروع كنيم اولين نوع ( انسان ) يا اولين جنس ( حيوان ) را سابق و مقدم و اجناس و انواع اضافى بالاتر از انسان را لاحق و موخر حساب مىكنيم . اين در ترتيب طبعى . در ترتيب وضعى و قراردادى هم اين طور است . امام و مأموم را در نماز جماعت حساب كنيد . اگر از محراب شروع كنيم امام سابق و مقدم است تا برسد به آخرين صف نماز جماعت . و اگر از درب مسجد ( مثلًا ) شروع كنيم ، كار بر عكس مىشود . توجه داريد كه ترتيب امام و ماموم يك ترتيب تكوينى نيست قانونى و قراردادى و اعتبارى است . 8 . سبق بالشرف : تقدم در صفت كمال را سبق بالشرف مىخوانند مثل تقدم عالم بر جاهل و شجاع بر ترسو . فصل دوم : ملاك تقدم و سابقيت منظور از ملاك تقدم ، همان امر مشترك ميان متقدم و متأخر ، است و تقدم و تأخر هم در همان امر مشترك است . ملاك تقدم در سبق زمانى انتساب به زمان است . حالا فرق نمىكند سابق و لاحق خود زمان باشد و يا يك امر زمانى . ديروز سابق بر امروز است ؛ يعنى ديروز نسبتى با زمان قبلى دارد . جدّ ما هم سابق بر ماست يعنى او نسبتى به زمانى پيش از زمان ما دارد . ملاك تقدم در سبق بالطبع ، انتساب به وجود است . عدد 2 پيش از عدد 3 مىباشد يعنى 2 هميشه پيش از 3 وجود دارد . ملاك تقدم در سبق علّى وجوب است . علت پيش از معلول است ؛ يعنى پيش از معلول ضرورت دارد . ملاك تقدم در سبق ماهوى ، قرار ماهيت است ، حيوانيت پيش از انسانيت است يعنى قرار ماهوى آن قبل از انسان است . قرار ماهوى انسان پس از