گسترده است . اولى يا وحدت نوعى دارد ( وحدت انسان ) و يا وحدت جنسى دارد ( وحدت حيوان ) و يا وحدت عرضى دارد ، خاص ياعام ، مثل ( وحدت مفهوم خندان و يا راه رونده ) . واحد غير حقيقى واحدى است كه با وساطت غير خودش موصوف به وحدت مىشود مثل حسن و حسين كه واحد نيستند ولى با انسان متحد هستند كه انسان بالحقيقه واحد است ، و يا انسان و اسب كه واحد نيستند ولى با حيوان متحد هستند كه حيوان واحد حقيقى است ، واحد حقيقى عمومى مفهومى جنسى . واحد غير حقيقى اقسامى دارد كه مربوط به اختلاف واسطه و جهت عرضى وحدت است . وحدت در نوع را ( مثل وحدت حسين و حسن ) تماثل ، و وحدت در جنس را تجانس ، و در كيف را تشابه ، و در كم را تساوى ، و در وضع ( جهت و ارتباط با اجزاى خود و خارج خود ) را توازى ، و وحدت در نسبت را تناسب مىخوانند . گفته‌اند كه همهء اين وحدت‌ها تحقق دارند . فصل سوم : هو هويت يكى از عوارض وحدت ، هوهويت ( اين همانى ) است چنان‌كه يكى از عوارض كثرت ، غيريّت است . هوهويت يعنى اتحاد دو چيز ، در جهتى ، با وجود اختلاف در جهت ديگر . روشن است كه اين همان معناى حمل است . مقتضاى اين معنا اين است كه حمل هر دو معناى مختلفى كه ميانشان نوعى اتحاد ( هر جور اتحاد و وحدت كه قبلًا گفتيم ) باشد ، صحيح باشد ، ليكن معمولًا حمل را مخصوص دو مورد اتحاد دانسته‌اند ، و اين اختصاص هم وجهى و علتى جز رسم و شهرت و تعارف عمل ندارد : 1 . مورد اتحاد مفهومى و ماهوى موضوع و محمول ، كه گر چه اتحاد حقيقى خواهد بود ليكن به نوعى اعتبار با يكديگر اختلاف دارند مثل اختلاف به اعتبار اجمال و تفصيل ، چون انسان حيوان ناطق است كه حدّ ( حيوان ناطق