هيولاى اولى ناميده مىشود . و همين ماده به همراه صورت جسمى جسم ، خود مادهء ديگرى مىشوند كه صورت‌هاى ماهوى و حقيقى بعدى را پذيرا مىشوند اين مادهء تازه را مادهء دوم مىنامند . فصل پنجم : اثبات صور ماهوى اشياء اجسامى كه در خارج هستند از نظر افعال و آثار ، اختلاف روشنى با يكديگر دارند . بدون شك اين افعال و آثار يك مبدأ ذاتى دارند ، يعنى حتى اگر علت مستقيم آنها يكى از حالات عارضى جسم باشد بالاخره حتماً به يك منشأ ذاتى بر مىگردند . علت ذاتى آنها چيست ؟ مسلماً مادهء نخستين نمىباشد ، زيرا كار آن پذيرش و قبول است نه ايجاد و فعاليت . جسميت هم علت نيست ، زيرا جسميت ميان همهء اجسام مشترك است و اين آثار مختلف هستند . به ناچار بايد بپذيريم كه علت آنها يك مبدأ ماهوى ذاتى است كه در هر جسمى حقيقتى مخصوص مىباشد و ما آن را صورت نوعى مىناميم . « 1 » تكميل نخستين تنوع و اختلاف ذاتى كه اجسام - بعد از آن‌كه همگى در اصل جسميت مشتركند - پيدا مىكنند به وسيلهء صورت‌هاى نوعى عناصر است . عناصر هم به نوبهء خود ماده‌هايى براى صورت‌هاى ديگر مىشوند كه به عناصر الحاق مىشوند . دانشمندان قديم ، عناصر را چهار عدد مىدانستند ، و فلاسفهء الهيون همان عقيده را به عنوان يك اصل موضوعى پذيرفته بودند ليكن محققين جديد تاكنون در حدود 104 عنصر كشف كرده‌اند .

--> ( 1 ) . فلاسفه مشاء همين عقيده را دارند ، ر . ك : اسفار ، ج 5 ، ص 157 . اشراقيون صورت را عرض مىدانند . ر . ك : حكمة الاشراق ، ص 88