مشترك مختلف مىباشد . « 1 » اشتراك معنوى تقدم و تأخر چنان‌كه به تفصيل بيان خواهد شد ، تقدم و تأخر اقسام گوناگونى دارد . سؤالى كه در اين‌جا مطرح مىشود آن است كه آيا واژهء تقدم و تأخر در هر يك از اين موارد معناى خاصى دارد و به اصطلاح به نحو اشتراك لفظى بر اين موارد گوناگون اطلاق مىشود يا آن‌كه معناى واحدى دارد و همهء اين موارد ، مصاديق گوناگون آن معناى واحدند . برخى اين دو واژه را مشترك لفظى دانسته‌اند كه در هر يك از اقسام ، معنايى خاص دارد . شيخ اشراق آن دو را در تقدم و تأخر بالعليه و بالطبع مشترك معنوى دانسته و تقدم زمانى را از قبيل تقدم بالطبع به شمار آورده است . تقدم مكانى را نيز به تقدم زمانى ارجاع داده و تقدم به شرف را از قبيل مجاز و اشتراك در لفظ دانسته است . اما اكثر فلاسفهء متأخر آن دو واژه را مشترك معنوى ميان همهء اقسام تقدم و تأخر مىدانند . البته ميان ايشان نيز در اين‌كه اطلاق اين دو واژه بر موارد مختلف به نحو تواطؤ است ، يا به نحو تشكيك اختلاف نظر وجود دارد . « 2 » مؤلف قدس سره نيز نظريهء اخير را پذيرفته است و تقدم و تأخر را مشترك معنوى ميان همهء اقسام گوناگون آن مىداند . در نظر ايشان تقدم در همهء موارد گوناگون آن عبارت است از اين‌كه بهرهء شىء از نسبت به يك مبدأ بيش از بهرهء شىء ديگر ( / متأخر ) باشد و تأخر آن است كه بهرهء شىء از نسبت به يك مبدأ كمتر از بهرهء شىء ديگر ( / متقدم ) باشد .

--> ( 1 ) . ر . ك : مرتضى مطهرى ، شرح مبسوط منظومه ، ج 4 ، ص 213 - 224 ( 2 ) . نك : اسفار ، ج 3 ، ص 258 ، تعليقهء صدرالمتألهين بر الهيات شفا ، ص 154 ؛ سهروردى ، مطارحات ، ص 303 - 307 ؛ ميرداماد ، قبسات ، ص 61 و 302