الفصل الأوّل فى تعريف الموادّ الثّلاث و انحصارها فيها كلّ مفهوم إذا قيس إلى الوجود ، فامّا أن يجب له ، فهو الواجب ؛ او يمتنع ، و هو الممتنع ؛ او لا يجب له و لا يمتنع ، و هو الممكن ؛ فانّه إمّا أن يكون الوجود له ضروريّا ، و هو الأوّل ؛ او يكون العدم له ضروريّا ، و هو الثّانى ؛ و إمّا أن لا يكون شىء منهما له ضروريّا ، و هو الثّالث . و أمّا احتمال كون الوجود و العدم كليهما ضروريّين ، فمرتفع بأدنى التفات . 1 . تعريف مواد سه‌گانه و بيان انحصار مواد در آنها براى هر مفهومى در مقايسه با وجود ، سه حالت متصور است ، به اين ترتيب كه وجود براى آن يا لازم و ضرورى است ، كه به آن « واجب » گويند ، و يا محال است ، كه آن را « ممتنع » نامند ، و يا نه لزوم دارد و نه امتناع ، كه آن را « ممكن » نامند ، زيرا يا وجود براى آن مفهوم ضرورت و حتميت دارد ، ( قسم اول ) ، و يا عدم برايش ضرورت دارد ( قسم دوم ) ، و يا اين‌كه وجود و عدم ، هيچ‌كدام براى آن ضرورت ندارند ، ( قسم سوم ) . اما اين‌كه وجود و عدم هر دو ضرورت داشته باشند احتمالى است كه با كمترين توجه بر طرف مىشود . در شرح اين قسمت چند مطلب بايد يادآورى شود :