السيد الطباطبائي ( مترجم : شيروانى )
275
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى )
حكم سوم و ثالثا : أنّ الرّابط إنّما يتحقّق فى مطابق الهليّات المركّبة ، الّتى تتضمّن ثبوت شىء لشىء ؛ و أمّا الهليّات البسيطة ، الّتى لا تتضمّن إلّا ثبوت الشىء ، و هو ثبوت موضوعها ، فلا رابط فى مطابقها ؛ إذ لا معنى لارتباط الشىء بنفسه و نسبته إليها . و ثالثا : وجود رابط فقط در مواردى يافت مىشود كه مطابق هليات مركبهاند ؛ [ يعنى واقعياتى كه هليات مركبه حكايتگر آنها هستند ] . هليه مركبه قضيهاى را مىگويند كه ثبوت شيئى براى شىء ديگر را بيان مىكند . اما در مطابق هليات بسيطه ، يعنى قضايايى كه فقط ثبوت موضوعشان را بيان مىكنند ، وجود رابط يافت نمىشود ، زيرا معنا ندارد يك شىء با خودش مرتبط و به آن منسوب گردد . پيش از اين گفتيم : وجود رابط ، ميان دو امرى كه هيچ يگانگى و پيوستگى باهم ندارند ، تحقق پيدا نمىكند . اكنون مىگوييم : در جايى كه هيچگونه دوئيت و مغايرتى در كار نباشد نيز نسبت و رابطه برقرار نمىشود . نسبت و رابطه در جايى تحقق دارد كه مغايرت و اتحاد هر دو باهم باشند . ازاينروست كه گفته مىشود : وجود رابط تنها در مطابق و مابازاى قضاياى مركبه تحقق دارد ، و در مطابق قضاياى بسيطه وجود رابط در كار نيست . توضيح اينكه قضاياى مركبه ، قضايايى هستند كه محمول در آنها امرى غير از وجود و مرادفهاى آن مىباشد . اين قضايا بر ثبوت صفتى براى موصوفى دلالت مىكند - مانند قضيهء حسن شجاع است - و چون صفت امرى مغاير با موصوف است و هركدام مابازاى خاصى دارند و از طرف ديگر ، نوعى اتحاد و پيوستگى ميان آنها برقرار است ، هر دو شرط براى تحقق نسبت و رابطه فراهم مىباشد . امّا قضاياى بسيطه قضايايى هستند كه محمول آنها وجود و يا مرادفهاى آن است . اين قضايا بر اصل ثبوت و تحقق موضوع دلالت مىكند ، مانند قضيهء انسان موجود است . در اين قضايا مصداق و مابازاى موضوع و محمول يكچيز بيشتر