السيد الطباطبائي ( مترجم : شيروانى )
116
ترجمه و شرح بداية الحكمة ( فارسى )
پاسخ صحيح و الحقّ في الجواب ما تقدّم ، من أنّ القاعدة إنّما تجرى فى « ثبوت شىء لشىء » لا فى « ثبوت الشىء » ، و بعبارة اخرى : مجرى القاعدة هو الهليّة المركّبة ، دون الهليّة البسيطة ، كما فى ما نحن فيه . پاسخ صحيح همان است كه در آغاز گفته شد : قاعدهء فرعيت در موردى جارى مىشود كه « شيئى براى شىء ديگر ثابت شود » ، نه در مورد « ثبوت خود شىء » . به عبارت ديگر مجراى قاعده ، « هليه مركبه » است نه « هليه بسيطه » ؛ و مورد بحث ماهليهء بسيطه است نه مركبه . پاسخ صحيح به اشكال مذكور اين است كه عروض وجود بر ماهيت به معناى اصل ثبوت ماهيت است نه ثبوت چيزى براى ماهيت . مثلا قضيهء « جنّ موجود است » حكايت از اصل ثبوت و تحقق جن مىكند نه آنكه بيانگر ثبوت وصف و يا حالتى براى جن باشد ، درحالىكه قاعدهء فرعيت مىگويد : « ثبوت چيزى براى چيزى ديگر فرع بر ثبوت آن چيز مىباشد » . بنابراين ، قاعدهء فرعيت به قضايايى مربوط است كه « ثبوت چيزى براى چيز ديگر » را حكايت مىكند ، مانند قضيهء : « جن ساكن زمين است » . و از ابتدا شامل قضايايى كه اصل ثبوت شىء را بيان مىكند - يعنى قضايايى كه محمول آنها « وجود » و مرادفهاى آن است - نشده و اختصاص به قضايايى دارد كه محمول آنها غير از وجود و مرادفهاى آن مىباشد . به عبارت فنّى ، قضاياى هليهء بسيطه - يعنى قضايايى كه محمول در آنها « موجود » و يا مرادفهاى آن است - تخصصا از موضوع قاعدهء فرعيت بيرونند ، زيرا موضوع قاعدهء فرعيت خصوص قضاياى « هليهء مركبه » - يعنى قضايايى كه محمول در آنها غير از موجود و مرادفهاى آن است - مىباشد .