نمىخواهى من عبد شاكر خداى خود بوده باشم » . از اين‌جا به خوبى معلوم مىشود كه اتيان اعمال عباديه براى بعضى از نفوس بَشَريّه استكمالًا للنفس نبوده ، بلكه محضاً براى اظهار امتنان و شكراً للّه العظيم بوده است . حالاتى كه براى سالك در اثر مراقبت و مجاهده دست مىدهد و گاه و بىگاه انوارى و آثارى بر او مشهود مىگردد ، همه مقدمهء تحصيل ملكه است ، زيرا مجرد ترتب آثار و تغير حال فىالجمله كافى نيست ، بلكه بايد سالك سعى كند كه با مجاهده بقاياى عالَم سافل را كه در ذاتش كامن و مخفى است به كلى رفع كند و تا با پاكان عالم سنخيت پيدا نكند وصول به مراتب ايشان براى او غيرميسور است ، بلكه در اثر اندك لغزشى در سلوك و جهاد ، او را دوباره به عالم سافل تنزل خواهند داد و كريمهء شريفهء : « وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلى أَعْقابِكُمْ » « 1 » ، بر اين دقيقه دلالت دارد . پس سالك بايد ظاهر و باطن خويش را بالمرّه پاكيزه نمايد و زوايا و بيغوله‌هاى دل خويش را كاملًا پاك كند تا توفيق صحبت با ارواح طيبه و هم‌نشينى با پاكان مَلأ اعلى نصيب او گردد : « وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ » « 2 » . بنابراين ، بايد كاملًا عوالم مقدمهء بر عالم خلوص را طى كند و اجمال آن را خداوند تبارك و تعالى در اين آيهء مباركه فرموده است : « الَّذِينَ آمَنُوا وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْفائِزُونَ * يُبَشِّرُهُمْ رَبُّهُمْ بِرَحْمَةٍ مِنْهُ وَ رِضْوانٍ وَ جَنَّاتٍ لَهُمْ فِيها نَعِيمٌ مُقِيمٌ * خالِدِينَ فِيها أَبَداً إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ » . « 3 »

--> ( 1 ) . آل عمران ، آيه 144 : [ محمد صلى الله عليه و آله جز يك پيامبر نيست كه پيش از او نيز پيامبرانى بوده‌اند . پس آيا اگر بميرد ياكشته شود شما به گذشتهء خودتان با پاشنهء پاى خود واژگون مىشويد ؟ ] ( 2 ) . انعام ، آيه 120 : [ واگذاريد و رها سازيد ، چه ظاهر گناه را و چه باطن آن را . ] ( 3 ) . توبه ، آيات 20 - / 22 : [ آنان كه ايمان آورده‌اند و هجرت كرده‌اند و در راه خدا با اموال و جان‌هاى خود مجاهده كرده‌اند ، نزد خداوند مقام بزرگ‌ترى دارند ؛ و اينان البته رستگاران‌اند . پروردگارشان به رحمت و خشنودى از سوى خود و به بهشت‌هايى كه نعمتى پايدار براى آنان در آن است و در آن جاودان خواهند بود بشارتشان مىدهد . به درستى كه پاداش بزرگ نزد خداست . ]