فصل دوم‌نظام عالم از ديدگاه عارفان در اين‌كه حال كه نظام عالم ، نظام اعتبارى نيست ، پس واقعيت آن از چه سنخى بايد باشد ؟ و به ديگر سخن ، اين اسرار و حقايقى كه در باطن شريعت نهفته‌اند ، از چه سنخى هستند ؟ مىگوييم : با براهين عقلى به اثبات رسيده است كه رابطهء عليت و معلوليت به نحو كمال و نقص است و هر معلولى نسبت به علت خود مانند سايه نسبت به صاحب سايه است . و هم‌چنين نقص‌ها و كاستىها از لوازم مرتبهء معلوليت است و اين نشئهء دنيا از نظر وجودى مسبوق به عوالم ديگرى است كه ارتباطش با آن عوالم به نحو عليت و معلوليت بوده تا اين‌كه سلسلهء موجودات به حق اول و خداوند سبحان ، منتهى گردد . از اين بيان نتيجه گرفته مىشود كه تمامى كمالات موجود در اين نشئه به نحو اعلى و اشرف در مرتبه و نشئهء ما فوق ، وجود دارد و نواقص و كمبودهايى كه مختص به اين نشئه ماده و طبيعت است ، در عوالم بالاتر راه ندارد . و اين سخن ، بيانى فشرده و اجمالى است كه شرح و تفصيل‌اش ، آن‌گونه كه سزاوار و درخور است ، بسيار دشوار و يا ناممكن است . مثالى كه در اين خصوص مىتوان آورد چنين است : كمالات موجود در اين دنيا ،