مقاله چهارم ( چهار فصل ) فصل اول : در هدف اين مقاله در اول كتاب گفتيم كه قولى كه موجب تصور مطلوب مىشود ، يعنى معرف ، گاهى تصور مطلوب را با امور ذاتى آن ، و گاهى با امور خارج از آن موجب مىشود . و آنچه كه با امور ذاتى موجب مىشود ، يا با تمام ذات و يا با بعضى از ذات موجب تصور مطلوب مىشود ؛ و آنچه كه با تمام ذات موجب مىشود حد تام ناميده مىشود و ما بقى يا حد ناقص است ، كه تصور مطلوب را با بعضى از ذات ايجاب مىكند ، يا رسم تام است ، اگر مركب از ذاتى و عرض خارجى باشد ، و يا رسم ناقص است اگر فقط شامل عرضيات باشد . هدف از اين مقاله بيان احوال عارض بر « حد تام » از حيث « تام » بودن آن است . در فصلى از اين مقاله روشن مىكنيم كه ماهيت دو معنا دارد : اول ، مقول در جواب « ماهو » ، كه براى ماهيات حقيقى مطرح مىشود . و دوم ، « ما به الشىء هو هو » ، و اين براى هر چيزى ، بر خلاف مورد اول ، وجود دارد . از اين‌جا روشن مىشود كه آنچه وجود ندارد ، ماهيت ندارد . نيز روشن مىشود كه غير ماهيات حقيقى حد ندارند . نيز روشن مىشود كه حد قابل انعكاس بر محدود است ، و اين‌كه شىء واحد فقط يك حد دارد .