مقاله سوم ( سه فصل ) فصل اول : در هدف اين مقاله در فصل اول ازمقاله اول گفتيم كه قياس برهانى داراى سه قسم احكام است ، و قسم سوم از احكام اين است كه قياس برهانى در كدام حالات و در كدام مواضع توليد يقين مىكند و در كدامين حالات توليد يقين نمىكند ؛ يعنى شرايط برهان از حيث وقوع آن در مواضع و علوم مختلف . در اين مقاله اين حالات مورد بررسى قرار مىگيرد . ابتدا در فصلى از اين مقاله حقيقت علم برهانى را از آن جهت كه برهانى است معلوم مىكنيم ، زيرا اين امر سزاوار بيان است . اما چنانچه در مقاله دوم دانستى ، در علوم غير برهانى برهان وجود ندارد ؛ و باز دانستى كه هر علمى داراى مبادى تصورى ومبادى تصديقى خارج از آن علم است ؛ ودانستى كه مبادى به مبادى بيّن ومبادى غير بيّن تقسيم مىشود ؛ نيز دانستى كه موضوع مسئله يامساوى موضوع علم است و يا از موضوع علم اخص است و يا نوعى از موضوع علم و يا جزئى ازموضوع علم و يا غيره است ؛ ودانستى كه مطالب در مسائل سه قسم است : مطلب ما ، مطلب هل ومطلب لم ، و بين اين مطالب ترتيبى است ، وبازدانستى كه بيان مبادى در خود علم محال است ، بلكه مبادى در علم بدون بيان وضع مىشوند ؛ نيز دانستى كه گاهى حد و وجود مبادى با هم وضع مىشوند و گاهى فقط يكى از آنها وضع مىشود .