پس روشن شد كه بايد كنه طرفين هر مقدمه اولى با تمام حقيقت خود مورد تصور قرار گيرد ، و اين بيان عيناً در مورد هر قضيه برهانى جارى است . نيز روشن شد كه محمول در قضيه اولى از لوازم ماهيت موضوع است . يعنى مفهوم محمول . يك مفهوم ذاتى است ، و گرنه توقف تصديق بر تصديق ، در وجود لازم مىآيد . نيز از طريق عكس نقيض ، مطلب فوق معلوم مىشود كه ، امورى كه تصور حقيقت آنها امكان ندارد ، در تحليل اقترانى آنها چيزى كه اولى باشد وجود ندارد . و بيان برهانى آنها فقط از طريق قياس اقترانى تمام نمىشود . هم‌چنين از بيان گذشته معلوم مىشود كه صورت‌ها ، يعنى امور مادى ، برهان ندارند ، زيرا چنانچه قبلًا گفته شد ، كنه اين امور قابل تصور نيست . پس برهان يا از مقدمات اولى . و يا از مقدماتى كه به اوليات منتهى مىشوند قابل تأليف است . از اين‌جا روشن مىشود كه مقدمات يقينى موجود در مورد امور مادى به طور بالعرض برهان بردارند . و برهان فقط در مورد معانى مجردى كه با اين امور مقارنت دارند به طور بالذات اقامه مىشود . و بيان اين مطلب گذشت كه تصور امور مادى با وساطت معانى انجام مىگيرد ، پس احكام يقينى مربوط به اين امور در واقع ذاتاً احكام بعضى معانىاى هستند كه موضوع اين امور مادىاند . پس مراد از برهان‌هايى كه در مقدمات آنها چيزى وجود دارد كه از جنس آنچه كه داراى صورت عينى است مىباشد ، مانند جميع امور مادى ، يا اين است كه در مقدمات آنها معانى مجردى است كه با طرفين قضيه نوعى ملايمت دارند ، و يا مراد از اين نوع براهين اين است كه اين امورى كه از جنس صورت‌هاى عينى است ، نزد اين موضوع هستند ، تا اين كه حكم حقيقى بوده و عرض ، ذاتى باشد ، كه در حقيقت بر خود موضوع حمل شده باشد ؛ و اين در صورتى است كه امكان داشته باشد كه از طريق معنا ، خود صورت عينى كه عبارت از موضوع يا محمول مشاراليه است ، مد نظر باشد . و در اين صورت ، هيئت