« فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ * إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ » . « 1 » « وَ ما تُجْزَوْنَ إِلَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ * إِلَّا عِبادَ اللَّهِ الْمُخْلَصِينَ » . « 2 » پس روشن گشت كه خداوند از هر ثنا و ستايشى جز ثنا و ستايش مخلصين ، پاك و منزه است و نيز روشن و آشكار گشت كه خداوندمخلصين را از بدى و فحشا باز مىدارد و وسوسهء شيطان ، هول و هراس قيامت ، صعقه و بىهوشى درد ، نفخ صور و احضارمردمان ، و كتاب و نامه اعمال به دست آنان دادن و حساب كردن و توزين اعمال ، هيچ يك شامل حال مخلصين نشده و آنان از همهء اينها مستثنا هستند و همانا جزا ، و پاداش آنان در مقابل عمل نخواهد بود ، زيرا آنان كارى از خود نمىكنند و عملى براى خود ندارند . و اينها همه بخشى از مواهب و بخشش‌هاى خداوندسبحان در حق اولياى خود است . و از تمامى اين سخنان پديدار گشت كه از مواهب و عنايت‌هاى خداوند در حق آنان ، فانى ساختن آنان از حيث افعالشان و اوصاف و ذواتشان است . در واقع اولين چيزى كه در مقام « فنا » به آن مىرسند « فناى افعال » است و كمترين آن - طبق آنچه برخى از علما ذكر كرده‌اند - شش مورد است : موت ، حيات ، مرض ، صحت ، فقر و غنا . پس آنان همه اينها را از خدا مىبينند ؛ همچون كسى كه حركتى را مىبيند اما محرك اين حركت را نمىبيند ولى به او علم دارد ، پس خداوند سبحان در مقام فعل ، جانشين ايشان مىگردد ؛ به طورى كه گويى فعل ايشان فعل خداى سبحان است ، چنان‌كه در كتاب كافى و كتاب توحيد در حديثى از حضرت صادق عليه السلام بدان اشاره شده است . آن‌جا كه حضرت دربارهء اين سخن خداوند كه مىفرمايد : « فَلَمَّا آسَفُونا انْتَقَمْنا

--> ( 1 ) . براى انتقام و عذاب [ به محشر ] احضار مىشوند . [ و همه هلاك شوند ] جز بندگان با اخلاص خدا ( 2 ) . و جز به كردارتان مجازات نمىشويد . [ امروز همه مسئولند ] جز بندگان پاك با اخلاص خدا