پس از ديگرى ، مهجور داشته ترك خواهند نمود . 19 و به واسطهء ولايت و امتزاج روحى كه با عالم مسيحيّت پيدا مىكند روش و سنت اسلامى را درست معكوس قرار داده ، در مقررات دينى هر معروف را منكر و هر منكرى را معروف و مواد دينى را جزء خرافات و هرگونه طرفدارى از دين و آيين را سفاهت و بىخردى مىشمارند ! همان روزهاست كه فساد به دريا و صحرا گسترش يافته ، گرفتارى پس از گرفتارى بار خواهد آورد ، شايد بدين وسيله مردم از نتايج سوء بىبند و بارى و خدانشناسى خسته شده و به ستوه آمده به سوى دين 20 فطرى برگشته و از آن قدردانى نمايند . ظهور آثار حلول كليسا در ميان مسلمين البته ما در اين مقاله از نمودهايى بحث مىنماييم كه حوادث صدر اسلام ( تقريباً از عصر بعد از رحلت نبى اكرم ، تا انقضاى قرن سوم هجرى ) از خود بروز داده است و به دنبال خود ، حوادث مشابه ديگرى مانند حلقه‌هاى زنجير پيوسته به همديگر آورده ، البته روز به روز نيز عريض‌تر و عميق‌تر شده است و اما اين كه مسببين اوّلى اين حوادث ، نظر اصلاحى داشته‌اند يا نظر تخريبى ؟ و آيا اشخاصى نيكوكار بوده‌اند يا تبه‌كار ؟ جداً هدف اين بحث نبوده از غرض بيرون مىباشد . لكن ما فعلًا در اوضاع خاصى قرار گرفته‌ايم و براى بررسى حقيقى اين اوضاع ، ناگزيريم كه به تجزيه و تحليل پرداخته ريشه‌هاى اوّلى آنها را به دست آوريم و در اين خصوص ناچاريم به قطعه‌هاى اوّلى تاريخ اسلام مراجعه نماييم و به اميد اين كه شايد به گمشدهء خود دست‌رسى پيدا كنيم ، به كنجكاوى بپردازيم و البته كسى كه به راستى و به طور جد و حقيقت مىخواهد مطلبى را دريابد ، نبايد ( و هم نمىتواند ) واقعياتى را كه درك مىكند ، پرده‌پوشى كند ، يا آنچه را كه مىفهمد در فهم خودش وارونه جاى دهد .