السيد الطباطبائي
597
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
1 - در مبحث شماره 2 و شماره 3 به طور مستدل و با فرمول هاى متعدد ، روشن و واضح شد كه هم اشياء و همه چيز ( غير از خداوند ) زمانمند و مكانمند هستند . و هيچ چيزى فارغ از زمان و مكان نيست . و زمانمندى و مكانمندى يعنى يا مادّه بودن و يا مادى بودن . و هر چه در كائنات هست يا جسم كثيف است و يا جسم لطيف . گفته شد مثلًا : انرژى / ماده بسيط . ماده / انرژى فشرده . انرژى برق در سيم آهنى يا در يك صفحه بزرگ آهنى ، حضور جسم لطيف است در جسم كثيف . حضور ماده بسيط است در ماده فشرده . روح و بدن نيز دقيقاً چنين هستند . علاقمندان به مشروح اين بحث ، به دو مبحث مذكور مراجعه كنند . اين عبارت « تجرّد » كه مرحوم مجلسى آورده ، جائى در مكتب قرآن و اهل بيت ( ع ) ندارد و مخالف مسلّمات عقلى و علمى امروز نيز ، است . چيزى بنام مجرّد از تخيّلات ارسطوئيان است . 2 - مى فرمايد : گرچه مى توانيم برخى اخبار ( كه دلالت مى كنند بر ورود روح به پيكر جديد در عالم برزخ ) را در راستاى ديگر حديث ها كه دلالت دارند بر تجسم خود روح نه خلقت پيكر جديد ، معنى كنيم . بايد گفت : هيچ حديثى نداريم كه دربار پيكر جديد ، نص باشد . و هم حديث ها با مختصر تفاوتى در لفظ ، در جهت يك معنى واحد هستند . آن چه موجب شده كه مرحوم مجلسى معنى حديث ها را دو نوع ببيند ، لفظ « جسم » و امثال آن است . و در سخنش ديديم