تنها همين نكته كه مى گوئيم پديده هاى امرى قابل شناخت علمى نيستند ، خود يك علم بزرگ است در هستى شناسى . و همين كه مى گوئيم در ميان اشياء هستى ، پديده ها و اشيائى هستند كه با امر ايجاد شده اند ، يك كشف بزرگ علمى است گرچه علم نتواند در پيدايش پديده هاى امرى كار كند . همين قدر كه اين مطلب ، علم را ، عرصه كار علم را ، و محدود قلمرو علم و انديشه را بيان مىكند و اهل انديشه و دانش را از سرگردانى رها كرده و تكليف را روشن مىكند ، بزرگ ترين علم و مهم ترين دانش است . و در اين مسئله ، عقل نيز مانند علم است ؛ عقل مىتواند در عرص كارهاى خلقى خدا فعال باشد ، نه در كارهاى امرى ، زيرا خود عقل نيز از پديده هاى امرى است . عقل همه چيز را مىتواند تحليل كند ( علّت يا بى كند ) اما نمى تواند چگونگى پديد آمدن خودش را تحليل كند . همانطور كه نمى تواند چيستى خدا را تحليل كند . در مباحث گذشته به اين مسائل اشاره شد و اصل مطلب را به كتاب « دو دست خدا » حواله مى دهم . اما چرا مرحوم مجلسى عنوان « روح حيوانى » را آورده و از عنوان « روح انسانى » پرهيز كرده است ؟ به نظر او روح انسانى قبل از آفرينش انسان ها و حتى پيش از آفرينش كر زمين آفريده شده است و در بحار ، يك باب تحت عنوان « باب حقيقة النفس و الروح و أحوالهما « 1 » » و يك باب مستقلّ ديگر تحت عنوان « باب في خلق الأرواح قبل الأجساد و . . . « 2 » » ، به اين موضوع اختصاص داده و حديث هاى فراوان را رديف كرده است ، علاوه بر آن در جلد 24 ، ص 127 و 129 و نيز جلد 26 ص 119 و 120 ، و همچنين جلد 41 ص 290 و جلد 65 ص 205 و 206 ، در اين باره حديث آورده و سخن گفته است . او چگونه مىتواند اين

--> ( 1 ) - بحار ، ج 58 ص 1 . ( 2 ) - همان ، ص 131 .