السيد الطباطبائي
591
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
همه حديث ها را ناديده بگيرد يا فداى صادر اولِ خيالى ارسطوئيان ، و عقول عشر بى دليل آنان ، و هستى شناسى و كيهان شناسى رسواى ارسطوئيان ، كند . مجلسى و هر كسى كه قرآن و اهل بيت ( ع ) را صاحب يك مكتب كامل بداند ، نمى تواند ، مريد بينش هاى خيالى ارسطوئيان باشد . اما منظورش از روح حيوانى : در مباحث گذشته اشاره شد و شرح مسئله به كتاب « دو دست خدا » حواله شد كه مطابق هستى شناسى و گياه شناسى و حيوان شناسى و انسان شناسى مكتب قرآن و اهل بيت ( ع ) ، گياه يك روح دارد بنام روح نباتى . حيوان دو روح دارد بنام روح نباتى و روح غريزه ( حيوانى ) . و انسان سه روح دارد : روح نباتى ، روح حيوانى ( غريزه ) و روح فطرت ( روح انسانى ) . قرآن از روح غريزى « نفس امّاره » نيز تعبير كرده ، همانطور كه از روح فطرت با « نفس لوّامه » تعبير كرده است . مجلسى در اين سخنش با عنوان « يحتمل وجهاً ثالثاً » به صورت يك احتمال مى گويد ممكن است روح حيوانى از خارج به بدن داخل نمى شود . و در اين صورت نيز همان روح حيوانى با امر كن فيكون ايجاد شده است نه با روند خلقىِ علّى معلولى . تا دانشمندان بكوشند چگونگى پيدايش روح حيوانى يا روح نباتى را كشف كنند . عرص خلقت و گستر وسيع كارهاى خلقى خدا ، ميدان فعاليت عقل و علم است و خداوند نه تنها به انسان اجازه داده در اين عرصه كار كند ، و هيچ كار علمى را و دست درازى به اعماق جهان خلقت را ( بر خلاف نظر مسيحيان قرون وسطى ) فضولى ندانسته ، بل بشر را بر اين فعاليت به شدت تشويق كرده است . اما چگونگى پيدايش پديده هاى امرى از حيطه كار عقلى و علمى ، خارج است . چگونگى كار و نيز آثار پديده هاى امرى ، باز موضوع عقل و علم است . آن چه از دسترس عقل خارج است اصل چگونگى پيدايش پديده هاى امرى است .