السيد الطباطبائي

47

نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )

زمان - تغيير / زمان - زمان . پس : چون روح يك موجود تغيير پذير است ، پس يك موجود زمانمند است . نتيجه : روح مجرد از زمان نيست . روح متغير است . و هر تغيير در جائى و مكانى رخ مىدهد . زيرا : تغيير - مكان / تغيير - تغيير . روح موجود محدود است . زيرا هيچ چيزى غير از خدا محدود نيست . حدّ / بُعد . حد - بُعد / حدّ - حدّ . و : حدّ / مكان . زيرا : مكان - حدّ / مكان - مكان . و همچنين : مكان - حدّ / حدّ - حدّ . نتيجه : روح يك موجود مكانمند است و مجرد از مكان نيست . و همين طور است فرشته ، عقل و نفس ( كه هنوز هم معلوم نيست ارسطوئيان به چه چيز ، نفس مى گويند ) . كافى است در فرمول هاى بالا كلمه روح را برداريد و به جايش فرشته يا ملك بگذاريد . و همچنين عقل و نفس . در جهان مخلوقات هيچ چيزى مجرّد از زمان و مكان نيست . اكنون ببينيم مجرّدات ارسطوئيان از چه چيز ديگرى مجرد هستند ؟ از هيچ چيز . چون مكان و زمان يعنى عين ماده . زيرا : ماده - مكان / ماده - ماده . و برعكس : مكان - ماده / مكان - مكان . و : ماده - زمان / ماده - ماده .