السيد الطباطبائي
447
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
يُلقى : فعل مضارع از باب افعال . 3 - اهل جدل عميق گرا را رها كن - مراد نكوهش عميق گرائى نيست . بل نكوهش عميق گرائى در شناخت ذات خداوند است كه هرگز چيستى خدا قابل شناخت نيست . و دربار چيستى او تنها با تعبيرات سلبى بايد سخن گفت ، نه اثباتى . به شرحى كه در موارد متعدد پيشين گذشت . ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : اين اشعار بهترين دليل است بر اين كه « خلقت از حيث اوّلش ، منقطع نيست » همانطور كه از حيث آخرش نيز چنين است . بررسى : همگان معتقدند كه : 1 - خداوند هم ازلى است و هم ابدى . 2 - مخلوق نيز ابدى است . سخن در اين است كه : آيا مخلوق هم ازلى است يا پديده است ؟ - ؟ همگان مى گويند : مخلوق پديده است . تنها ارسطوئيان مى گويند : هرگز خداوند بدون مخلوق نبوده است . و در همين مبحث پيش ( شماره 58 ) ديديم كه علامه طباطبائى فرمود : آن چه « قديم زمانى » ناميده مىشود ، پديده است زيرا خود زمان پديده است و ازلى نيست . و بنده اين پرسش را مطرح كردم : اكنون كه خدا ازلى است و زمان و اشياء زمانمند ، و پديده هستند ، جايگاه مجردات كه در نظر ارسطوئيان هست ، چيست و كجاست ؟ آيا آن ها از آن جمله صادر اول ، ازلى هستند يا پديده ؟ - ؟ و گفتم اى كاش اين مسئله را نيز توضيح مى داد . اينك در اين جا مى فرمايد : مخلوق از حيث اولش نيز منقطع نيست همانطور كه از حيث آخرش منقطع نيست و ابدى است .