السيد الطباطبائي
333
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
لطافتش لطيف است اما با لطف توصيف نمى شود . عظمتش عظيم است اما با عظمت توصيف نمى شود . كبريائش كبير است اما با كبر توصيف نمى شود . جلالتش جليل است اما با غلظت توصيف نمى شود رحمتش رئوف است ليكن با رقّت توصيف نمى شود . مومن است اما عبادت نمى كند . گيرنده است اما نه با تجسّس . گوينده است نه به وسيله لفظ . او در هم اشياء هست اما نه با آميختن ، خارج از هم اشياء است نه با جدائى . فوق هم اشياء است و گفته نمى شود چيزى فوق اوست . پيش روى همه چيز است اما گفته نمى شود او پيش رو دارد . داخل در اشياء است اما نه مانند شيئى كه در شيئى ديگر داخل باشد . خارج از هر شيئ است نه مانند شيئى كه خارج از شيئ ديگر باشد . ذعلب بى هوش شد و افتاد . توضيح : رؤية القلب را چنين معنى مىكند : « قلب انسان ، به وسيله حقايق ايمان ببيند » . ايمان يعنى اعتقاد درست و سالم . بديهى است كه : 1 - رؤيت در اين تعبير نه به معناى مشاهده است و نه بقول صوفيان ، شهود است . بل تعبيرى است از اعتقاد و ايمان كاملى كه منشرح با علم و شناخت درست علمى باشد . همانطور كه فقرات بعدى حديث با معانى علمى دقيق و با بينش علمى باصطلاح موشكافانه ، توضيح مىدهد . عقلى ترين دقايق را توضيح مىدهد ، نه عشقى و نه كشفى و نه شهودى . عقل است نه عشق ، علم است نه شهود ، تحقيق عقلى و علمى است نه كشف . پيش تر در پايان مبحث شماره 38 ، خطبه امام رضا ( ع ) را مشاهده كرديم و آن توحيد و خدا شناسى شگفت عقلى و علمى كه تاريخ بشر پيش از ائمّه ( ع ) چنين توضيحات عقلى و علمى به خود نديده بود ، و همين طور ديگر سخنان اميرالمومنين و ائمّه اطهار عليهم السلام . همه عقل است و علم و بس . 2 - اساساً اصطلاحى بنام كشف و شهود نه در قرآن هست و نه در سنت پيامبر ( ص ) و نه در ادبيات اهل بيت ( ع ) بل دو اصطلاح مخرّب اسلام و تشيع برانداز است . ابزارى براى