السيد الطباطبائي
330
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
اتباع هواهم و توجهوا إلى ربهم لاشرقت أنوار العظمة الالهيته ، و هذا هو الذى يعبر عنه برؤية القلب كما مر في عدة من الاخبار في باب نفى الرؤية . ترجم حديث : امام كاظم ( ع ) فرمود : خداوند ( تبارك و تعالى ) خداوند بى زوال ، بود بدون زمان و مكان . او اكنون نيز همانطور است كه بود ( بى زمان و بى مكان ) . هيچ مكانى خالى از او نيست در حالى كه هيچ مكانى را اشغال نمى كند . و او در هيچ مكانى حلول نمى كند . هيچ نجوائى سه جانبه ، نمى شود مگر اين كه او چهارمى شان است . و نه نجواى پنج جانبه اى مگر اين كه او ششم شان است ، و نه كمتر و نه بيش تر مگر اين كه او با آن هاست هر كجا باشند . نيست ميان او و خلقش حجابى غير از خلق . غير مشهود است بدون حجابى كه حجاب شده باشد . و مستور است بدون سترى كه ستر شده باشد . نيست خدائى مگر او كه كبير و متعال است . توضيح : يعنى سه چيز نيست كه خدا ، حجاب ، خلق ، باشد . تنها دو چيز هست : خدا و خلق . خود « وجود خلق » حجاب است . ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : - طباطبائى خودِ حديث را تفسير مىكند و سخن مجلسى را نقد نمى كند : مى گويد اين حديث از برجسته ترين حديث ها است . و اين كه « خود خلق حجاب خود است » ، نظير قول امام رضا ( ع ) در خطبه اى كه در باب جوامع التوحيد با شماره 3 خواهد آمد « 1 » كه مى فرمايد « خداوند برخى از اشياء را از برخى ديگر پنهان داشت تا دانسته شود كه بين او و خلقش حجابى نيست مگر خود خلق » . معنايش اين است كه « معاين بالاحاطه » محال است . زيرا آن ممكن نيست مگر با از بين رفتن حجابى كه
--> ( 1 ) - بحار ، ج 4 ص 227 تا 230 - اين همان خطبه امام رضا ( ع ) است كه در ادامه مبحث شماره 38 همين دفتر ، با ترجمه اش آمد .