السيد الطباطبائي
259
نقدهاى علامه طباطبائى بر علامه مجلسى ( حواشى بر بحار الانوار ) ( فارسى )
امام ( ع ) : اقرار كردى كه به وجود آورند نجوم ( كه مواليد و نحوست و سعادت مردم به وسيله آن هاست ) همان به وجود آورند زمين است . زيرا اگر آفرينند نجوم زمين را نمى آفريد ، اشياء روى زمين از آن جمله مردم ، نيز نبودند . توضيح : يعنى تا اين جا اقراركردى كه نجوم نيز ازلى نيستند و پديده اند ، و چون معتقد هستى كه مواليد و نحوست و سعادت مردم بر اساس نجوم است پس به رابطه ميان نجوم و مردم اعتراف كردى . بنابراين ، اقرار كردى كه به وجود آورنده هر دو يك آفرينده است ، نجوم يك آفريننده و مردم يك آفريننده ديگر ندارند . هندى : از پذيرش اين سخن تو ، گزير و گريزى ندارم . امام ( ع ) : آيا پس برايت سزاوار نيست كه عقلت تو را دلالت كند بر اين كه بر آفريدن آسمان قادر نيست مگر آن كه زمين و موجودات زمين ، و خورشيد و ماه و نجوم را آفريده است - ؟ و بر اين كه اگر آسمان و آن چه در آن هست نبود ، موجودات زمين هلاك مى شدند - ؟ . . . حديث ادامه دارد . ترجمه سخن علامه مجلسى ( ره ) : . . . . سپس : كسى از سخن امام ( ع ) توهّم نكند كه نجوم ( در نحوست و سعادت افراد ) تاثير دارند زيرا روشن است كه امام ( ع ) اين گونه بيان مىكند تا او را ( با باورهاى خودش ) ملزم كند و با او مماشات مىكند تا حجت را بر او تمام كند . ترجمه سخن علامه طباطبائى ( ره ) : آن چه ( مجلسى ) رحمه الله ذكر كرده ، دربار « تاثير بنحو استقلال » صحيح است . اما اصل تأثير به معنى « وجود رابط سببيّت و مسببيّت » در ميان اين اشياء چيزى است كه امام ( ع ) كلامش را بر آن بنا نهاده است از اول سخنش تا آخر .