برنمىداشتند . در بسيارى از مواقع كه يك سؤال بسيط و ساده‌اى از ايشان مىشد ؛ در يك مسئله فلسفىّ و يا تفسيرى و يا روائى و ممكن بود با چند كلمه جواب فورى پاسخ داده شده ، و مطلب تمام شود ؛ ايشان قدرى ساكت مىماندند و پس از آن چنان اطراف و جوانب و احتمالات و مواضع ردّ و قبول را بررسى و بحث مىنمودند - كه حكم يك درسى را پيدا مىكرد . در مباحث فلسفىّ از دائرهء برهان خارج نمىشدند ؛ و مواضع مغالطه و جدال و خطابه و شعر را خوب از قياسات برهانيّه جدا مىكردند ؛ و تا مسئلهء به أوليّات و نظائرها منتهى نمىشد دست برنمىداشتند ؛ و هيچ‌گاه مسائل فلسفىّ را با مسائل شهودىّ و عرفانىّ و ذوقىّ ، خلط نمىنمودند ؛ در مسائل فلسفىّ در موقع تدريس يك سخن از مسائل شهودىّ داخل نمىشد ؛ و در اين جهت با صدر المتألهين و حكيم سبزوارى فىالجمله متفاوت بودند . بسيار دوست داشتند كه در هر رشته از علوم ، بحث از مسائل همان علم شود ؛ و از موضوعات و احكام همان علم بحث و گفتگو شود ؛ و علوم با يكديگر در هم و بر هم نگردند ؛ و بسيار رنج مىبردند از كسانى كه فلسفه و تفسير و اخبار را با هم خلط مىكنند ؛ و چون برهان دستى از آنها نمىگيرد ؛ و در مسئله درمىمانند بروايات و تفسير متوسّل مىشوند و با استشهاد به آنها مىخواهند برهان خود را تمام كنند . از مرحوم ملا محسن فيض كاشانى بسيار تمجيد مىكردند ؛ و مىفرمودند : اين مرد جامع علوم است و به جامعيّت او در عالم اسلام كمتر كسى را سراغ داريم ؛ و ملاحظه مىشود كه در علوم مستقلّا وارد شده ؛ و علوم را با هم خلط و مزج نكرده است . در تفسير صافى و أصفى و مصفّى كه روش تفسير روائى را دارد ؛ ابدا وارد مسائل فلسفى و عرفانى و شهودىّ نمىگردد ؛ در اخبار كسى كه كتاب وافى او را مطالعه كند مىبيند يك اخبارى صرف است و گوئى اصلا فلسفه نخوانده است ؛ در كتاب‌هاى عرفانى و ذوقى نيز از همان روش تجاوز نمىكند ؛ و از موضوع خارج نمىشود . با اينكه در فلسفه استاد و از مبرّزان شاگردان صدر المتألّهين بوده است . استاد ما از بوعلى سينا تجليل مىكردند ؛ و او را در فنّ برهان و استدلال فلسفى از مرحوم صدر المتألّهين قوىتر مىشمردند ؛ ولى نسبت بصدر المتألهين و روش فلسفى او ، در دگرگونى فلسفهء يونان و بسبك و روش تازه و نوين چون أصالة الوجود و وحدت و