مجوسى بودند ، و بعضى هم در جاهليت بسر مىبردند . اهالى گيلان نيز در آن روزگار چنين بودند . ناصر كبير آنها را دعوت به خداى يكتا كرد ، آنها نيز اجابت نمودند و مسلمان شدند . در آن زمان مرز مسلمانان تا قزوين و غيره رسيده بود . ناصر كبير در ديلم مسجدها بنا كرد « 22 » » . . . مردم آن سرزمين نادان و برخى نيز هنوز پيرو كيش مجوسى بودند . اطروش آنها را به خداوند يگانه دعوت نمود : آنها نيز پذيرفتند و مسلمان شدند . جز اندكى كه در كوهستانهاى بلند و كنار رودخانه‌ها و نقاط صعب العبور نشيمن داشتند ، همچنان به دين مجوس باقى ماندند ، و هم اكنون مشرك مىباشند . اطروش در شهرهاى طبرستان ( مازندران و گيلان ) مسجدها ساخت و مرزهاى مسلمانان در مقابل ديلمان تا قزوين و چالوس و غيره رسيد . « 23 » دانشمند گرانمايه نجاشى متوفى به سال 450 ه - كه او نيز معاصر سيد رضى و سيد مرتضى بوده و در بغداد مىزيسته ، و مانند آن دو برادر افتخار شاگردى شيخ مفيد را داشته است ، در كتاب رجالش مىنويسد : « حسن بن على بن حسن بن عمر بن على بن حسين بن على بن ابي طالب ابو محمد اطروش رحمت الله عليه او معتقد به امامت دوازده امام بود ( يعنى زيدى نبود ) و در اين خصوص كتاب‌ها تصنيف كرده است ، مانند كتابى كوچك در امامت ، كتاب طلاق ، كتابى بزرگ در امامت ، كتاب فدك و خمس ، كتاب شهدا و مقام عالى بزرگان آنها ، كتاب فصاحت ابو طالب ، كتاب معاذير بنى هاشم فيما نقم عليهم ، كتاب انساب ائمه و ميلادهاى آنها تا صاحب الامر عليهم السلام « 24 » احمد بن على بن داود حسنى معروف به « ابن عنبه » در گذشتهء سال 828 ه - كه سيد حسنى و سنى مذهب بوده است ! در كتاب معروفش « عمدة الطالب » در علم انساب ، مىنويسد : « ابو محمد حسن ناصر كبير ، اطروش ، امام زيديه است ، قلمرو ديلم را به تصرف آورد ، و خود داراى نظريه است . فرقه ناصريه زيديه به دو منتهى مىشوند . . . در سال 301 وارد مازندران شد ، و در « آمل » به سال 303 وفات يافت ، و ملقب به « ناصر حق » بود « 25 » » عده‌اى ديگر از علماى نسب و مورخان نيز ، ناصر كبير را از علماى زيديه دانسته‌اند . زيديه كشور يمن هم اكنون نيز « اطروش » را از پيشوايان خود مىدانند و به همين جهت براى سرزمين مازندران كه وى در آنجا قيام كرده است ، احترام زيادى قائل هستند .

--> ( 22 ) - مروج الذهب - چاپ سوم - ص 308 . ( 23 ) - مروج الذهب - چاپ سوم - ص 373 . ( 24 ) - رجال نجاشى - چاپ بمبئى - ص 42 . ( 25 ) - عمدة الطالب - چاپ بيروت - ص 245 .