شر و بدى خلق چيزى باشد كه بدى بر آن مترتب شود و اگر چه ايجاد خودش خير و صلاح است - پايان نقل از مجلسى ره . من گويم اين حديث حقيقتيرا بيان كرده است و آن اينست كه هر چه از جانب خدا در درجه اول و بطور حقيقت تراويده است نعمت و خوبى است و آنچه بر خلاف آنست مخلوق حقيقى نيست و سايه و مرز آن ديگر است ، آفرينش نعمت ابدى همان بهشت است و دوزخ آنجا است كه بهشت و نعمتى نيست و عكس العمل و سايه آنست و چه خوش گفته است شاعر : آنجا كه توئى عذاب نبود . . . خلق طاعت زمينه فراهم كردن براى آنست كه انشاء احكام بر طبق صلاح انام است و معصيت خلقت ديگرى ندارد و خود به خود بر نافرمانى و مخالفت احكام مرتب مىشود و همچنين است نور و ظلت و رحمت و غضب . 117 - ( 1 ) از عبد اللَّه بن سنان گويد شنيدم امام صادق ( ع ) مىفرمود راستى كه خدا خوبى را در روز يك - شنبه آفريده و خدا را نمىسزد كه شر را پيش از خير آفريده باشد و در روز يك شنبه و دوشنبه زمين‌ها را آفريد و روز سه شنبه قوتهاى آنها را آفريد و روز چهارشنبه و پنجشنبه آسمانها را آفريد و روز جمعه اقوات آنها را آفريد و اينست تفسير قول خدا عز و جل ( 4 - السجدة ) آفريد آسمان‌ها و زمين را و آنچه ميان آنها است در شش روز . شرح - از مجلسى ره - قوله « و ما كان ليخلق الشر قبل الخير » مقصود اينست كه آغاز همه آفرينش روز يك شنبه بوده است زيرا خدا خير است و او بر همه آفرينش پيش است و آغاز خلق خير روز يك شنبه بود و پيش از آن چيزى آفريده نبوده است . من گويم در اين خبر فوائديست : 1 - تفصيل آنچه خدا بطور اجمال در آيات چندى ذكر كرده است كه آسمان و زمين را در شش روز آفريده است ( و پس از نقل روايتى از عامه در اين باره گويد : ) ترديدى نيست كه خدا مىتوانست همه را در يك لحظه بيافريند و آن‌ها را بتدريج آفريد براى مصالح چندى كه ما حقيقت آن‌ها را ندانيم و گفته‌اند علتش اينست كه ترتيب حوادث و ايجاد بتدريج دلالت بهترى دارد بر اينكه خالق آن عالم و مدبر است و هرطور خواهد تصرف كند و مشيت خود را اجراء كند ( و حديثى در اين باره از عيون و علل نقل كرده است ) . 2 - زمان همان مقدار حركت فلك نيست چنانچه فلاسفه گويند و گر نه قبل از وجود فلك اندازه‌گيرى با زمان معنى نداشت و نتوان تقدير را بر پايه حركت عرش و كرسى نهاد و گر نه خلا لازم آيد