و إذا زجرها توثّبت بين أبوابها جزعا من زجرته ؛ و هرگاه بر آتش فرياد زند ناله‌كنان در ميان درهاى دوزخ زبانه كشد . . . . وَ أَعْتَدْنا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيراً * إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً * وَ إِذا أُلْقُوا مِنْها مَكاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنالِكَ ثُبُوراً * لا تَدْعُوا الْيَوْمَ ثُبُوراً واحِداً وَ ادْعُوا ثُبُوراً كَثِيراً ؛ « 1 » آتش را بر آن‌كه قيامت را تكذيب كرد مهيا داشته‌ايم . چون آتش دوزخ آنان را از مكانى دور ببيند خروش و فرياد خشمناكى دوزخ را از دور به گوش خود مىشنوند ، و چون آن كافران را در زنجير بسته به مكان تنگى از جهنم درافكند در آن هنگام همه فرياد واويلا از دل بركشند ، و به آنها عتاب شود كه امروز فرياد حسرت و ندامت شما يكى ( دوتا ) نيست ، بلكه بسيار از اين آه و واويلاها بايد از دل بركشيد . إِذا أُلْقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقاً وَ هِيَ تَفُورُ * تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ . . . ؛ « 2 » چون به آن آتش درافتند فرياد منكرى از آتش بشنوند درحالىكه چون ديگ مىجوشد و از خشم نزديك است شكافته و قطعه‌قطعه شود . در تفسير قمى « 3 » از امام محمد باقر عليه السّلام نقل كرده كه فرمود : هنگامى كه آيهء شريفهء وَ جِيءَ يَوْمَئِذٍ بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسانُ وَ أَنَّى لَهُ الذِّكْرى ؛ « 4 » و آن روز جهنّم را پديد بياورند و همان روز آدمى متذكر كار خود گردد و آن تذكر چه سود به حال او بخشد ، نازل گرديد از معناى آن از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله سؤال گرديد ، فرمود : خبر داد مرا جبرئيل امين ، كه همانا آن‌گاه كه خداى تعالى اولين و آخرين خلق را در روز قيامت جمع كند دوزخ با هزار مهار كشيده و آورده شود هرمهارى به دست هزار فرشتهء شديد و نيرومند درحالىكه براى آن فريادهاى هولناك و خشم و زبانه و صيحه باشد ، و چنان صدا كند كه اگر نبود اين‌كه خداى تعالى خلايق را براى حساب

--> ( 1 ) . فرقان ( 25 ) آيات 11 - 14 . ( 2 ) . ملك ( 67 ) آيهء 7 و 8 . ( 3 ) . تفسير قمى ، ج 2 ، ص 421 . ( 4 ) . فجر ( 89 ) آيهء 23 .