نصر بن يعقوب دينورى ( متوفى بعد از سال 397 ) وى در عهد خلافت قادر باللّه خليفه عباسى و آل بويه شهرت يافت و كتابى بنام تعبير قادرى بنام خليفه تأليف كرد . بيرونى در كتاب جماهر نزديك بچهل مرتبه از او ياد كرده و از كتاب او استفاده نموده است و كتاب وى مسلما يكى از مآخذ عمدهء او در تاليف كتاب جماهر بوده است . در موضعى از او نقل كند كه « معز الدوله احمد بن بويه نگين الماسى كه سه مثقال وزن او بود به خدمت برادرش حسن ركن الدوله به هديه فرستاد . » « 1 » خواجهء طوسى هم در دو سه موضع از اين رساله مطالبى از او نقل كرده اما روشن نيست كه مستقيما و بىواسطه از كتاب او استفاده نموده يا از كتاب جماهر گرفته است . عتاب جوهرى . در زمان خلافت متوكل باللّه خليفه عباسى باوج شهرت خود رسيد و بدربار خلافت راه يافت . بيرونى در كتاب جماهر از او چنين ياد كرده است كه « در روز عيد مهرجان بختيشوع طبيب ، ملعقه ( چمچه ) زبرجدى كه به وزن هشت مثقال بود بمتوكل خليفه هديه كرد ، خليفه از ديدن او اعجاب بسيار نمود و عتاب جوهرى را بخواست تا آن را بها كند وى از تقويم و بها كردن آن اظهار عجز نمود و از قيمت نمودن خوددارى كرد و گفت چنين جواهرى را نمىتوانم بها تعيين كنم . » « 2 » بيرونى يكى از جواهرشناسان را بنام بشر بن شاذان ياد كرده است كه در ميان جواهرشناسان كسى بنام ( بشر ) شناخته نشد و محمد بن اسحاق معروف بابن النديم در كتاب فهرست از شخصى بنام محمد بن شاذان جوهرى ياد كرده و كتابى باسم « كتاب الجواهر و اصنافه » به او نسبت داده و گويد « آن را براى معتضد خليفه ساخته است » چون پيشه هر دو جوهرى و نام پدر هم

--> ( 1 ) - كتاب الجماهر بيرونى ص 97 و اسماء المؤلفين ج 2 ص 490 ( 2 ) كتاب الجماهر ص 165