خواجه نصير الدين الطوسي
مقدمهء مصحح 8
تنسوخ نامه ايلخانى ( فارسى )
و علائم مخصوص شناخته گردد . و همچنين خواص و مميزات و عيوب و قيمت آنها دانسته شود . » در اين علم كتاب و رسالهء بسيارى در تازى و فارسى تأليف و تصنيف شده كه بعضى از آنها در نهايت شهرت است . ابن النديم در كتاب الفهرست نام كتاب چندى كه به زبان تازى در فنون جواهرشناسى و كانشناسى و صيدنه و عطر و سموم ساخته شده ياد كرده كه از جملهء آنهاست « كتاب الجواهر و اصنافه » از محمد بن شاذان جوهرى . و كتاب احجار جابر بن حيان و كتاب حجر و كتاب صيدنهء محمد بن زكرياء رازى و رساله در اقسام گوهرهاى قيمتى كندى و كتاب سموم عيسى بن على بغدادى متوفى 358 طبيب متوكل خليفهء عباسى . و حاجى خليفه نيز در كتاب كشف الظنون چندين كتاب ديگر كه در اين فن ساخته شده ياد كرده است كه مهمتر و پرارزشتر از همه كتاب « الجماهر فى الجواهر » ابو ريحان بيرونى بتازى و رسالهء « تنسوخنامهء ايلخانى » به فارسى است . رسالهء تنسوخنامه يكى از آثار مهم و پرارزشى است كه در شناخت گوهرها و دانستن منافع سنگها و معرفت فلزات و اطايب و نفايس و غرايب ساخته شده و در ميان كتابهائى كه به فارسى در اين فن تأليف شده هيچ كتابى جامع مزايا و خصوصياتى كه در اين كتابست نيست . اين كتاب با آنكه بس مختصر است پس از كتاب الجماهر بيرونى معتبرترين سند علمى و فنى است و گرانبهاترين گنجينهء لغات و اصطلاحات و تعبيرات كهنه و اصيل فارسى است . شيوهء تعبيرات و رسائى الفاظ و پختگى عبارات و خالى بودن از الفاظ و معانى نادرست از خصايص و مزاياى اين كتابست كه در كتب ديگرى كه به فارسى در اين فن ساخته شده نمىتوان يافت . در نسبت اين كتاب به خواجه طوسى ظاهرا جاى شك و ترديد نيست ،