است . و ممكن است كيفيت آن امر باشد ، زيرا امرى كه با استحقاق باشد ، عظيم‌تر از امرى است كه بدون آن است . و ممكن است مقتضى بزرگى يا كوچكى برحسب نسبت شرارت باشد ، زيرا ستم بر نيكوكار عظيم‌تر از ستم بر بدكار است . و نيز ممكن است بر حسب پستى فعل ، بزرگى يا كوچكى فعل فرق كند ، مثلا دزدى از مسجد و نبش قبر ، گرچه ضرر زيادى ندارد ، اما باوجود اين ، به سبب پستى اين افعال ، عظيم شمرده مىشوند . براى تأديب جنايتى كه به شخصى وارد شده باشد ، فقط از مجازات و عقوبت استفاده مىشود . اما تأديب جنايتى كه به مردم واقع شده باشد ، هم عقوبت و هم فضيحت و رسوايى خواهد بود . حكمى كه براساس شريعت خاص باشد ، فقط حكم است ، اما حكمى كه براساس شريعت عام باشد ، آميختهء به سياست‌هاى ملكى است . فصل پنجم : اعداد انواع نافع در تصديقات غيرصناعى اسباب تصديق‌هاى غيرصناعى كه در مشاجرات نافع هستند بدين‌قرارند : سنن ، شهود ، عهود ، سوگندها ، تعذيبات . خطيب وقتى مىخواهد سنن عرفى و غيرمكتوب را نصرت دهد مىگويد : اين سنت ، به اتفاق عقلاست ، يا همهء امت‌ها بر آن تطابق دارند ، يا اين سنن مصالحى دربر دارد و مخالفت با آن مقتضى رسوايى و فضيحت است . و وقتى بخواهد سنن مكتوب را نصرت دهد مىگويد : اطاعت خداوند و متابعت صاحب شريعت در آن است . و يا وعد و وعيد مىدهد و اين‌كه خداى تعالى مصلحت بندگان را بهتر از ايشان مىداند ، و يا مىگويد مخالفت با آن سنن ، ترس از بىدينى را به دنبال دارد . و اما اگر خطيب بخواهد طرف ديگر سنت غيرمكتوب را نصرت دهد مىگويد : عقل به مصالح هدايت مىكند ، و اگر تغيير در سنت‌ها روا نبود ، به عنوان سنن مكتوب مىبود . يا آن‌كه ، حكم كلى به دقايق و قيود ، مختلف مىشود . و اگر بخواهد طرف ديگر سنت مكتوب را نصرت دهد ، مىگويد : اين مطلب نسخ شده ، يا تأويل دارد ، يا سخن انبياء بر عقول عوام مقدم است ، و يا آن‌كه تكليف ظاهر براى جمهور بوده ، اما خواص حكم ديگرى دارند و از اسرار ، تأويل معلوم مىشود .