خواجه نصير الدين الطوسي ( كوشش مصطفى بروجردى )
225
بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى )
آسانى در خاطر محفوظ شود . و آن بدين قرار است كه اصغر را مثلا « ج » بناميم ، اوسط را « ب » و اكبر را « الف » . موازات خطوط علامت ايجاب و عدم موازات علامت سلب است . موازات محمول براى همهء موضوع علامت كلى و براى بعض موضوع علامت جزئى است . ج ب ا ا بنابراين براى بيان شرط اوّل ج را موازى ب قرار مىدهيم و الف موازى يا غيرموازى ب است ، پس حتما ج در موازات ب داراى همان حكمى است كه ب در موازات با الف داراى آن حكم است . اما اگر ج را غيرموازى ب قرار دهيم ، در صورتى كه الف موازى ب باشد ، ممكن است موازى ج نيز باشد و ممكن است نباشد . اگر موازى ب نباشد ، نيز مسأله به همين شكل است . اين چهار صورت از اين قرار است . صورت اوّل / صورت دوم / صورت سوم / صورت چهارم ج ب / ج ب / ج ب / ج ب ا ا / ا / ا بر اين اساس انتاجى حاصل نمىشود . كسانى كه با رياضيات مأنوس باشند ، به اين بيان آسانتر مىتوانند مطلب تصور كنند . براى بيان شرط دوم صورتى بدين شكل قرار مىدهيم : ج ب ا ا در اين صورت هرگاه حكم برج به ب ايجابى باشد و حكم ب به الف جزئى باشد ، الف
--> - را از همدان به بغداد بردند . او را مصنفات جليلهء نافعهاى است كه از همه مهمتر و مشهورتر كتاب معتبر اوست در منطق و حكمت طبيعى و الهى . خواجه در اساس الاقتباس از كتاب معتبر استفادهء بسيار كرده و در تأليف خود بدان كتاب نظر داشته و تصويراتى كه در بيان ضروب منتج و عقيم براى روشن شدن ذهن آورده از آن كتاب نقل كرده است . كتاب معتبر در 1357 در حيدر آباد به طبع رسيده است .