از جزئى شريف‌تر مىدانند . در ديگر قياس‌هاى اقترانى ، اعتبار مقدمات ، حدود و اشكال چهارگانه به همين متوالى است كه در قياس حملى گفته شد . پس از اين مطلب به آن اشاره خواهيم كرد . در قياس‌هاى استثنايى از آن‌جا كه نتيجه حتما قضيه‌اى كه عين آن يا نقيض آن بالفعل در مقدمات ذكر شده و صحيح نيست كه نتيجه يكى از مقدمات باشد ، بنابراين جزئى از مقدمه خواهد بود . قبلا گفته‌ايم هر قضيه‌اى كه جزئى از آن ، يك قضيه باشد و آن جزء به عنوان مفرد ( موضوع يا محمول يا مقدم و تالى ) اعتبار نشود ، آن قضيه شرطى خواهد بود . بنابراين يك مقدمه از قياس استثنايى ، شرطى خواهد بود و جزئى از قضيهء شرطى به عينه يا نقيض آن ، نتيجه است . جزء ديگرى كه در نتيجه ساقط مىشود ، بايد در دو مقدمه تكرار شود ، زيرا به جاى حد اوسط است . پس مقدمهء دوم نيز عين نقيض جزء ديگر است . مثال : اگر زيد كاتب است ، پس دستش متحرك است ، ليكن زيد كاتب است پس دستش متحرك است . در اين مثال قضيهء « زيد كاتب است » در هردو مقدمه تكرار شده و به جاى حد اوسط است . اين قضيه در مقدمهء شرطى به عنوان جزء قضيه است و مقدمهء ديگر تنها خود آن است و ديگر جزء قضيه نيست بلكه قضيه‌اى تمام است . علت اين‌كه آن را استثنايى مىنامند ، اين است كه حرف « ليكن » يا حروفى مانند آن در اين قياس به كار مىرود . به همين سبب قياس را استثنايى مىنامند . قضيهء « دستش متحرك است » كه به عنوان تالى قضيهء شرطى است ، هرگاه به صورت منفرد به عنوان يك قضيه قرار گيرد ، نتيجه و لازم قياس است . اكنون پس از بيان اين مقدمات بايد به قرينه‌هاى منتج و غيرمنتج بپردازيم . زيرا آن‌چه در مباحث فوق معلوم نشده باشد ، در اثناى مقاصد روشن خواهد شد . ان شاء الله تعالى . فصل چهارم : شكل‌هاى مختلف قياس‌هاى حملى و چگونگى ضروب هريك بدون در نظر گرفتن جهات از آن‌جا كه چهار قسم قضيهء محصوره داريم و در هر قياس حملى دو مقدمه وجود دارد و هر مقدمه‌اى ممكن است به صورت يكى از آن چهار قسم محصوره باشد ، ازاين‌رو در هريك از اشكال قياس حملى ممكن است شانزده قرينه واقع شود كه از ضرب چهار در