و ديگرى : اثبات مقاصد هر فرقه از فرق اهل اسلام بخصوص و محافظت اوضاع آن فرقه از تعرض ساير فرق اسلام ، و اين نسبت به هر فرقه لا محاله مختلف مىشود . . . و در تعريف كلام متأخّرين گفته‌اند كه : علم است به احوال موجودات بر نهج قوانين شرع . و به اين قيد اخير احتراز نموده‌اند از علم حكمت ، چه موافقت قوانين شرع يعنى مبناى ادله بر مقدّمات مسلّمه و مشهوره بيان اهل شرع ، در مفهوم حكمت معتبر نيست ، چه مشهورات و مسلّمات لازم نيست كه يقينيات باشند » . « 1 » 2 - فارابى : « صناعت كلام ملكه‌اى است كه انسان به مدد آن مىتواند از راه گفتار ، به يارى آراء و افعال محدود و معيّنى كه واضع شريعت آنها را صريحا بيان كرده است ، بپردازد و هر چه را مخالف آن است باطل نمايد » . « 2 » 3 - ابن خلدون : دانشى متضمن اثبات عقايد ايمانى به وسيلهء ادلّه عقلى و ردّ بر بدعت گذارانى كه از اعتقادات مذاهب سلف و اهل سنّت منحرف شده‌اند . « 3 » 4 - قاضى عضد ايجى : علمى است كه به واسطه فراگيرى آن مىتوان با به كار بستن ادلّه و رفع شبهه‌ها عقايد دينى را اثبات نمود . « 4 »

--> ( 1 ) . گوهر مراد / 42 - 43 ( 2 ) . ترجمهء احصاء العلوم / 114 ( 3 ) . ترجمه مقدّمه ابن خلدون ج 2 / 932 - 933 ( 4 ) . مواقف / 7