و اين مذهب سخيف است ، بلكه « 1 » وجود اصل حصول است در خارج - پس « بل الحصول » يعنى : « بل الوجود « 2 » الحصول » كه هو مستتر در « بل » راجع به وجود است - « 3 » و الّا ماهيّت پيش از قيام وجود به ماهيّت بايست موجود باشد ، مثل بياض كه باعث و سبب حصول ابيضيّت در جسم مىشود ، و جسم قبل از آن موجود بود . و اگر در اين مقام نيز چنين بود كه حصول ماهيّت مستند بر وجود سابقى مىبود ، پس پيش از وجود نيز ماهيّت موجود بود ، و دور و تسلسل مىشد ؛ زيرا كه پيش از وجود وجودى بايست باشد ، و اين باطل است . پس لا بد وجود اصل حصول / * الف / 7 / ماهيّت است در خارج ، چنانچه مصنّف گفته « بل الحصول » نه « ما به الحصول » . و ملّا محمود نيريزى در شرح خود معنى قول مصنّف - رحمه اللّه - را گفته كه : وجود نيست معنىاى كه به سبب آن حاصل شود در خارج ماهيّت تنها ، بلكه حصول مطلق ماهيّت و [ الف - 9 ] صورت آن است در هر ظرف كه باشد ، نه در عين فقط كه « فى العين » متن به اين معنى باشد ، و آن كه شامل صور ذهنيّه نيز باشد . و گفته كه اگر به معنى ديگر حمل شود كه سابق به اين ذكر شد . و شرّاح گفته‌اند ، لفظ « عين » در نظر مردمان با بصيرت و اولو الابصار مستدرك خواهد بود ، به جهت آن كه مراد موجود مطلق است نه موجود عينى كه خارجى است ، و حمل نمودن اين كلام بر ردّكننده و نافين وجود ذهنى كه تتمّهء قول و اعتقاد ايشان باشد كه مصنّف - رحمه - ردّ نموده ، و نزد

--> ( 1 ) . ن : + آن ( 2 ) . كذا . صحيح : وجود ( 3 ) . م ، الف : - پس بل . . . است