اثبات صانع تعالى ، صفات و آثار او فصل اوّل اثبات هستى صانع متن : موجود اگر واجب باشد [ مطلوب ما ثابت است ] و گرنه [ ممكن مىباشد و موجودى كه ممكن است ] مستلزم واجب خواهد بود ، [ يعنى ممكن بدون واجب نخواهد بود ] ، به خاطر محال بودن دور و تسلسل . شرح : مؤلف [ در اينجا ] مىخواهد وجود واجب الوجود تعالى را اثبات كرده ، صفات او را و اين را كه چه چيزهايى بر او جايز و چيزهايى غير جايز است و نيز افعال و آثار او را بيان دارد . مؤلف سخن خود را با اثبات وجود واجب آغاز كرد ، زيرا اين بحث پايهء مباحث بعدى به شمار مىرود . دليل بر وجود واجب تعالى آن است كه بگوييم : در خارج بالضرورة موجودى تحقق دارد . پس آن موجود اگر واجب باشد ، مطلوب ما ثابت است ، زيرا در مقام اثبات اين هستيم كه در عالم هستى واجب الوجودى تحقق دارد ، و اگر ممكن باشد ، آن موجود ممكن بالضرورة نيازمند علّت و مؤثر موجودى است [ كه هستى خود را وامدار اوست . ] پس آن علّت و مؤثر اگر واجب باشد مطلوب ما ثابت است ، و اگر ممكن باشد تسلسل و يا دور لازم خواهد آمد ، كه بطلان آن در بحث‌هاى پيشين بيان شد . اين استدلال ، برهان استوارى است كه در قرآن كريم در ضمن اين آيه به آن اشاره شده است : « أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ؛ آيا اين بس نيست كه پروردگار تو بر هر چيزى گواه و آگاه است . » ( فصلت / 53 ) اين استدلال از نوع استدلال لمّى [ - سير از علّت به معلول ] است . متكلمان [ براى اثبات واجب تعالى ] راه ديگرى را پيموده‌اند ، به اين صورت كه :