است صفتى زائد ندارد بنام تركيب و همچنين بسيط . بساطت و تركيب دو مفهوم‌اند منافى هم زيرا كه بسيط مركب نيست و مركب بسيط نيست در صورتى كه از يك جهت اعتبار كنيم اما شايد چيزى از جهتى بسيط باشد و از جهت ديگر مركب يا بقياس با مركبى بسيط باشد و بقياس با بسيطى مركب مانند عنصر كه نسبت بمواليد بسيط است و نسبت بهيولى و صورت مركب اما بسيط و مركب در اين بحث از جهت اجزاء ماهيت است مثلا حيوان نسبت به انسان بسيط است و نسبت بجسم مركب . بسيط حقيقى مانند جوهر البته بسيط بالاضافه هم هست اما بسيط بالاضافه مانند حيوان ممكن است بسيط حقيقى نباشد . مركب حقيقى برعكس بسيط است يعنى مركب حقيقى ممكن است مركب اضافى نباشد مثل حيوان كه مركب حقيقى است و نسبت به انسان بسيط است اما مركب اضافى حتما مركب حقيقى هم هست . پس ( قد يتضايفان ) يعنى گاهى بسيط و مركب اضافى مىشود فيتعاكسان يعنى بسيط و مركب به عكس يكديگر خواهد شد در عموم و خصوص ( مع اعتبارهما بما مضى ) يعنى آنها را با حقيقى قياس كنى بسيط اضافى اعم مىشود از بسيط حقيقى و مركب اضافى اخص مىشود از مركب حقيقى . و كما يتحقّق الحاجة في المركّب فكذا في البسيط . چنان كه مركب محتاج است به علت بسيط نيز محتاج به علت است و اينكه گويند هر ممكن زوج تركيبى است و بسيط مطلق منحصر بذات واجب الوجود است مركب از مفاهيم و امثال آن را نگفتند . و هما قد يقومان بأنفسهما و قد يفتقران إلى المحلّ . بسيط و مركب شايد قائم به خود باشند مانند جوهر و حيوان و شايد حلول در جائى كرده باشند مانند كيف ( كه عرض بسيط است ) و سواد ( كه رنگ و ماهيت مركب است ) .