چشم و گوش ايجاد كرد ؛ آفرين بر خدا كه بهترين آفرينندگان است . اگر در سجده اين ذكر را مىگويى ، ولى همه اعضاى بدنت سجده نكرده است ؛ يعنى غرق ذلّت و تسليم و توكّل و خضوع و خشوع نشده ، در حقيقت سجده نكرده‌اى و اين گفته و ادّعا دروغ و بهتان به مولاست . پس اى بيچاره ، نمازى كه با دروغ و بهتان و سهل‌انگارى گزارده شود ، چگونه صحيح خواهد بود ؟ اگر در سجده شادى و سرورى كه از ديدن محبوبى به انسان دست مىدهد ، احساس نكردى ؛ بدان‌كه سجده‌ات نكوهيده و معيوب و قلبت مريض و معلول است ؛ چرا كه قرآن مجيد مىفرمايد : وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ « 1 » ( اين آيه سجدهء واجب دارد . مترجم ) ؛ يعنى سجده را از نشانه‌هاى قرب خدا قرار داده است . پس از نفست بخواه ، تا در سجده لذّتى را كه بايد ، از ديدار محبوب احساس كند ؛ زيرا حبّ خدا ثمرهء معرفت عميق به جلال و عظمت و عطا و بخشش اوست . « 2 » ديگر از آداب سجده اين است كه در برداشتن سر از سجده عجله نكنى . چنان‌كه قبلا گفته شد ، سجده يكى از مقامات قرب به خداست ؛ بنابراين با خود بينديش ، براى رسيدن به چه كارى عجله دارى . آيا قرب خدا را دوست ندارى ؟ ! همان‌طور كه از نزديكى با دوستان دنيايت ناراحت نيستى ، از قرب پروردگارت ناخوشنود نباش . امام صادق عليه السّلام در حالات امام سجاد عليه السّلام مىفرمايد : « وقتى به نماز مىايستاد ، رنگش متغيّر مىشد و چون به سجده مىرفت ، سر برنمىداشت ، تا قطرات عرق در صورتش ظاهر مىشد » . « 3 »

--> ( 1 ) . سجده كن و نزديك شو ( سورهء علق ، آيه 19 ) ( 2 ) . بحث حب و بغض كه تحت عنوانى مستقل ذكر خواهد شد در متن كتاب به عنوان دنبالهء اين بحث مطرح شده است ، ولى به سبب اهميّت مطلب آن را در فصلى جداگانه قرار داديم . ( 3 ) . كان علىّ بن الحسين عليه السّلام اذا قام الى الصّلوة تغيّر لونه فاذا سجد لم يرفع رأسه حتّى يرفض عرقا ( بحار الانوار ، ج 84 ، ص 261 ، ب 16 و ج 46 ، ص 64 ، ب 5 ، ح 23 ) ، اين قسمت در متن كتاب پس از بحث حبّ و بغض آمده است .