حضرت مجتبى عليه السّلام ، بود « 1 » . چنان كه خود در كشف المحجّة در تاريخ ولادت و تحصيلات خود مىگويد ، پيش از نيم روز پنج شنبه 15 محرّم 589 ق در حلّه پاى به جهان گذاشت و در آن شهر بزرگ شد . آن گاه به بغداد كوچ كرد و حدود 15 سال در روزگار حكومت عبّاسيان در آن جا زيست . در اواخر دوره‌ى مستنصر عبّاسى ( در گذشته به سال 640 ق ) به حلّه بازگشت . چندى در زادگاه خويش بود تا به جوار مولاى متّقيان عليه السّلام هجرت كرد . سه سال در نجف اشرف ماند و پس از آن ، سه سال نيز در كربلا مجاورت گزيد . آن گاه به كاظمين رفت و در آن شهر هم سه سال ماند . تصميم داشت سه سال نيز در سامرّا زندگى كند ؛ ولى در آن روز و روزگار ، سامرّا مانند صومعه‌اى بود در بيابان ( و ماندن دراز مدّت در آن شدنى نبود ) . بنا به مصلحت ، در 652 ق در دوره‌ى هجوم مغولان به بغداد بازگشت و تا هنگامه‌ى افتادن آن شهر به دست مغولان در آن ماند و از نزديك دردها و بيم‌ها را ديد . او خود در كشف المحجّة در اين باره مىگويد : تاتار در 18 محرّم 656 ق بغداد را گرفتند . شبى را با هراس‌هاى دنيايى گذرانديم و خداوند بزرگ ما را از آن نگرانىها رهاند . « 2 » به روزگار مستنصر عبّاسى گاهى پذيرش منصب افتاء به دو تحميل مىشد و گاه نقابت خاندان‌هاى سادات ؛ حتّى وزارت را هم به او پيشنهاد كردند كه نپذيرفت . در سال 616 از سوى هولاكو توليت نقابت در كلّ عراق را از وى خواستند و اين تنها منصبى بود كه قبول كرد . به هنگام نصب در اين سمت ، بر تختى سبز نشسته بود . علىّ بن حمزه‌ى شاعر به تبريك چنين سرود : - اين على فرزند موسى بن جعفر چونان آن على زاده‌ى موسى بن جعفر [ عليهم السّلام ] است .

--> ( 1 ) اين نسب بر اساس ثبت خود اوست در الإجازات ( چاپ شده در بحار الأنوار 107 : 37 - 38 ) و آنچه در جاهاى ديگر آورده‌اند خلاصه يا كم دقّت يا نادرست مىنمايد . ( 2 ) كشف المحجّة : 115 ؛ فرج المهموم : 147 ؛ اقبال : 568 .