صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين ) ( مترجم : عبدالمحسن مشكوة الدينى )

51

منطق نوين ( مشتمل بر اللمعات المشرقيه في الفنون المنطقيه ) ( فارسى )

لمعهء ( 8 ) ذاتى اگر تمام ماهيت باشد نوع است . و اگر جزء ماهيت و مشترك بين حقيقتهاى مختلف باشد جنس است . و جزئيكه مختص و مميز است فصل مىباشد . اگر افراد نوع در تمام حقيقت همساز باشند نوع حقيقى خواهد بود . و اگر نوعى باشد كه تحت جنس مندرج است نوع اضافى مىباشد ( 74 ) . بين نوع حقيقى و نوع اضافى عموم من وجه است . زيرا اوّلى گاهى بسيط و دومى گاهى جنس است ( 76 ) . محمول عرضى كه بيك نوع اختصاص دارد خاصه است و آنكه مشترك مىباشد عرض عام است . به اين جهت عدد كلّيها پنج است ( 70 ) . لمعهء ( 9 ) كسى كه مىپرسد آن چيست [ پاسخ او نوع يا جنس خواهد بود ] يا شرح لفظ ميخواهد و يا تمام ماهيترا ميجويد . چه آن ماهيّت بيك نوع اختصاص داشته و يا بين چند نوع مشترك باشد . و بايستى به او جوابى داده شود كه بر معنى لفظ يا ماهيت مختصّه و مشتركه بطور مطابقه دلالت داشته باشد و اجزاء را بطور تضمن برساند . و پاسخ او نوع يا جنس خواهد بود . كسى كه باى شىء پرسش مىكند چيزيرا ميخواهد كه بحسب ماهيت و يا بحسب عارض موجب تمييز گردد و بايستى بفصل يا خاصه او را پاسخ دهند ( 71 ) .