ما به الإمتياز و يكون صدق الوجود عليهما عرضيا ، كصدق العرض على الأجناس التسعة العرضية ؟ » . اين شبهه در دوران خود حتى پس از آن ، به قدرى جلب توجّه نمود كه از مرحوم محقّق خوانسارى نقل شده كه فرمود اگر به محضر اقدس حضرت ولى عصر - عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف - شرفياب گردم ، نخستين مطلبى كه از امام عليه السّلام سؤال مىكنم پاسخ اين شبهه است . مرحوم صدر المتألهين ، در مورد اثر سوء اين شبهه چنين مىفرمايد : « و بها يندفع ما تشوشت به طبائع الأكثر و تبلدت منه أذهانهم و ضلّت فيه عقولهم ممّا قيل : لم لا يجوز أن يكون هناك هوّيتان بسيطتان مجهولتا الكنه ، مختلفان به تمام المهية البسيطة ، يكون كلّ منها واجبا لذاته و يكون مفهوم واجب الوجود ، منتزعا عنهما مقولا عليهما ، قولا عرضيا » . « 1 » در صورتى كه اين شبهه بنابر اصالت ماهيت خالى از قوّت نيست ، ولى بنابر اصالت وجود ، پاسخ آن روشن است ، زيرا بنابر آن انتزاع وجوب وجود از ذات دو واجب ، يا بدون ضميمه چيزى صورت خواهد گرفت ، يا به ضميمه حيثيتى ، شقّ دوّم صحيح نيست زيرا هر موجودى كه ذات او مصداق وجوب وجود نباشد و وضع ذات ، ملازم با وضع وجوب نگردد ، ناچار در عروض وجوب وجود ، معلول ديگرى خواهد بود . هرگاه اين مفهوم از مقام ذات ، با قطع‌نظر از هرحيثيتى و

--> ( 1 ) . المبدأ و المعاد ، ص 39 - 38 .