احمد بن محمد حسينى اردكانى
38
مرآت الاكوان ( تحرير شرح هدايه ملا صدرا شيرازى ) ( فارسى )
برمىدارد بدرستى كه خداوند را فرمان برمىدارد ) ، باشد ، و اين آخرين مقامات آدمى است . و شناختن نفس و شرح مقامات او بغايت كارى بزرگ است و جز كاملان را روى نداده [ همان ، 20 - 27 ] . اصل دوم حبّ جاه و مال و ميل به شهوات و لذّات و ساير تمتّعات نفس حيوانى كه جامع همه حبّ دنياست . هر نفس كه امروز خود را بدين تمتّعات حيوانى و طيّبات دنيا كه خبيثات آخرت است عادت فرمود و متخلّق به صفات بهيمى و سبعى شد ، در روز قيامت و بروز نشأهء و آخرت با بهايم و حشرات محشور مىگردد . و هر كه عقل را مطيع و فرمانبردار و حكمپذير نفس امّاره ساخت و در خدمت قواى بدنى كمر بندگى بر ميان جان بست و ملك جان را خادم شيطان هوا گردانيد و جنود ابليس پر تلبيس بر سليمان عقل فرشته نهاد سرورى داد ، لاجرم مالك دوزخ وى را سرنگون در سجن جحيم انداخته ، و از نعيم ابد محروم و مأيوس خواهد گشت . و هر كه آئينهء دل كه قابل عكس انوار معرفت الهى و پرتو نور توحيد بود ، در زنگ شهوات و مرادات نفس و كدورات معاصى و غشاوهء طبيعت فرو برده و بر آئينهء ضمير خاك جهالت و بدبختى بيخته و پاشيده و جام جهاننماى روح را در ظلمات بدن و لجن دنيا غوطه داده ، كى روى فلاح و نجاح خواهد ديد و كجا پذيراى صلاح و قابل صيقل دلزداى كلمات حكمت آيات خواهد گرديد . توان پاك كردن ز زنگ آينه * و ليكن نيايد ز سنگ آينه از اين جهت سخن حقگزاران در گوش هواپرستان تلخ مىنمايد ، و كلام حكمتگويان در مذاق متكبّران و طبع خودپسندان مغرور به جاه و زينت ناخوش مىافتد ، و هر كه در مقام نصيحت و راستگويى با ايشان درآيد به دشمنى وى گرايند و آغاز لجاج و عناد نموده و به زور تلبيس و مكر ردّ سخنانش كنند . ببين كه حق تعالى از حال بلعم باعورا چگونه خبر مىدهد لَوْ شِئْنا لَرَفَعْناهُ بِها وَ لكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَ اتَّبَعَ هَواهُ ، فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ ، إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ( اعراف 176 ) . اگر متوجّه نصيحتش مىشوى ، زبان درازى مىكند و اگر وامىگذارى همچنين بدخويى مىكند و گزند مىرساند .