يا نيست مسألهء ديگر است . و لازم قضيّهء مذكوره ، بلكه در قبول ملاقات شرط نيست . بلكه ممكن است كه بدون ملاقات نيز گرم شود ، چنان كه لازم نيست كه هر حركتى از محرّكى صادر گردد كه خود في نفسه متحرّك باشد ، بلكه بعضى از محرّكات با عدم حركت في نفسه و بدون مباشرت با متحرّك تحريك مىكنند ، مانند نفوس افلاك از محرّكات عقليّه بر سبيل تشويق و امداد . و چون اين كلام مقرّر شد مىگوييم كه هيچ امتناعى در اين نيست كه جسم بارد رطبى باشد ، و در هر دو كيفيّت به سبب اسباب داخله يا خارجه ، مانند إضاءهء كواكب و هبوب رياح ، مستحيل گردد . تا آنكه حرارتش به برودت و رطوبتش به يبوست ميل نمايد ، و كيفيّت معتدلهء بسيطهء متوسّط در ميان كيفيّات اربع حاصل گردد ، و مزاجى بهم رسد بدون آنكه امتزاج به عمل آيد . پس صورت واحده موجود باشد صاحب كيفيّت مزاجيّه بدون آنكه أجزاء متصغّر و ممتزج گردد و مماسّه به عمل آيد . و هر كه وقوع چنين امرى را منع نمايد بر او لازم است كه بر منعش إقامهء برهان نمايد . و تا اكنون برهانى بر ما ظاهر نشده است كه دلالت كند بر احتياج به تركيب عناصر و تصغّر و تلاقى آنها در حصول مزاج ، بلكه بر خلاف آن چند حجّت هست . و بر اصول مقرّرهء ايشان اشكالات وارد مىآيد » . « 1 » اين است آنچه صاحب اسفار در اين مقام إفاده نموده است . و مقصود از نقل آن [ 293 ] بطولها دفع اعتراض امام بود بر شيخ . با اشتمال آن في نفسها بر قاعدهء شريفه و ذكر مذهبى ديگر در مزاج . و حججى را كه آن علّامه بر اين مذهب اقامه نموده است بعد از اين مذكور خواهد شد .

--> ( 1 ) . صدر الدين شيرازى ، الأسفار ، ج 5 ، ص 320 - 326 .