زاويهء آنها خالى است از چيزى كه مقاومت با مصادم تواند بود ، به خلاف كرى كه جوانبش مساوى است و براى عروض آفت بعضى بر بعضى رجحان ندارد . و بر اين سبيل است دلالت قول حق عزّ و جلّ بر كرويّت آسمان در آنجا كه مىفرمايد : فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرى مِنْ فُطُورٍ ( ملك ، 3 ) . و امّا بيان آنكه افضل اشكال اليق به جرم سماوى است آن است كه جسم سماوى أكمل اجسام است پس بايد كه مختصّ به اين شكل باشد كه أشرف اشكال است . « 1 » فصل دوم در بيان آنكه فلك بسيط است يعنى از اجسام مختلفة الطّبائع به حسب حقيقت مركّب نيست . به اين معنى كه براى بعضى از آن طبيعتى باشد [ 239 ] و براى بعضى ديگر طبيعتى ديگر است . و مراد به اين تفسير ، بيان جواب از اعتراضى است كه در اين مقام ايراد شده است كه براى بعضى از اجزاء فلك صورت كوكبيّه است ، و براى بعضى صورت تدويريّه ، و براى بعضى صورت خارجيّه . و معلوم است كه اين صورت مخالف صورت فلك كلّى است . و جوابش : آن است كه مركّب مقابل بسيطى كه در اين مقام مذكور است ، آن است كه براى هر جزوى صورتى باشد كه همان صورت براى جزوى ديگر نباشد ، مانند مركّبات عنصريّه . و در فلك به اين وضع نيست ، بلكه صورت فلك كلّى به جميع اجزا حتّى كوكب و تدوير و خارج تعلّق دارد . و برهان بر اين مطلب ، بر طبق آنچه در كتب قوم مذكور است ، اين است كه فلك قابل حركت مستقيمه نيست ، و هر چه قابل حركت مستقيمه نيست بسيط است . امّا بيان صغرى آنكه در صورت فرض حركت مستقيمه در فلك متوجّه به جهتى و تارك جهتى خواهد بود ، و هر چه چنين باشد بايد كه جهات قبل از آن متحدّد باشد ، و جهات به فلك متحدّد است ، پس قابل حركت مستقيمه نيست . و اعتراض بر اين بيان به آن است كه تحدّد جهات به جسم محدّد پيش از اجسام

--> ( 1 ) . صدر الدين شيرازى ، شرح الهداية الأثيرية ، صص 114 - 120 ، با تفاوت .