احمد اديب پيشاورى
41
نگارستان عجائب و غرائب ( فارسى )
محتاجان مىدهند يكصد خانقاه يكصد و پنجاه زاويه كه مردم گوشهنشين در آن ميباشند دويست كاروانسرا 418 چشمه آب 947 طاحونه 582 سقايه 4998 مدرسه 515 فايون كه اشيا بدان وزن نمايند 895 حمام 888 نورهخانه 549 ديگر را از اين قرار قياس بايد نمود . و هم در آنشهر خانهء ساختهاند كه دوازده در دارد چون از صبح شروع بساعت تحويل شود در اول بازگردد و صورتى برآمده در ميان بايستد و تا انقضاى ساعت برپا و بجا باشد چون ساعت بگذرد آنصورت ناپديد گردد و دروازه مسدود شود و در ديگر واشود صورتى نمايان گردد و همچنين تا دروازه دوازدهم و كيفيت شبانهروزى از آنخانه معلوم نمايند و بعد از انقضاى دوازده ساعت باز از سر ابتدا شود و در اولين واگردد . مصنف تاريخ وصاف آورده كه شهر سراى در زمان استيلاى لشكر مغول قبلاقاآن مفتوح نموده اعظم مملكت چين است و آنشهر به وضع طولانى واقع شده دورش بهشت و چهار فرسخ و از يك طرفش تا طرف ديگر بجانب طول دو سه جا آشيان بام بستهاند . طول راسته بازار آن سه فرسخست و از جمله اهل حرفه سى و دو هزار دكان رنگرزى باقى از اين قياس بايد نمود هر روز هفتصد انس زر حاصل تمغاى نمك آنجاست و هفتاد تومان از سكنهء آنجا لشكريان و اجناس سپاهيانند كه عبارتست از هفتصد هزار كس و هفتاد تومان رعايااند غير از فقرا و غربا و تجار و آيند و روند . و ديگر ديار كشيشان و زهاد و عباد و اصنام و امام از خاص و عام كه ايشان در دفتر عرض داخل نيستند .