شمس الدين محمد بن محمود آملي
90
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )
و باقيرا صغار صغريات و فضلات لحنى خوانند . و مذهب دويم طريقهء شيخ رئيس است و او تعريف كبار لحنياترا بر اينوجه كرده است كه هر بعدى باشد كه چون ضعف او را از ذو الاربع فصل كنند اگر امكان فصل بود هر دو نسبت از آن سه گانه اعظم بود از باقى . پس كبار لحنيات بر راى او ده بود از كل و ربع تا كل و جزء من ثلثة عشر و اوساط لحنياترا بر اينوجه كرده است كه هر بعدى باشد كه چون ضعف او را از ذو الاربع اسقاط كنند مابقى بيش از مسقط و كم از ضعف مسقط بود . پس اوساط لحنيات پيش او از كل و جزء من اربعة عشر بود تا كل و جزء من عشرين و صغار لحنيات را بر اينوجه كه هر بعدى باشد كه چون ضعف او را از ذو الاربع اسقاط كنند بقيتى نماند بيش از مسقط و كم از ضعف مسقط فصل چهارم در مراتب ابعاد از جهت ملايمت : بدانكه نسبت مثل اگر چه اشرف است اما بعد نيست چه در بعد اختلاف طرفين شرطست و از ابعاد ضعف و جمله انواع مثل چهار و جزء ، ضعف و جزء اضعاف و اضعاف و جزء ملايمند و همه انواع مثل و اجزاء و امثال و اجزاء و اضعاف و اجزاء غير ملايم اما اشرف ابعاد و افضل آن ضعفست چه امتزاج طرفين او تا بحديست كه هر دو را يكى شمرند . و در تاليف الحان هر يكى را بعوض ديگر استعمال كنند و او از جمله ابعاد بدين خاصيت مخصوص است و بعد از آن مراتب مثل و جزء به ترتيب طبيعى اول و اشرف مثل و نصف و بعد از آن مثل و ثلث پس مثل و ربع و مثل و خمس و ساير ابعاد مشرف بمشابهة با اين ابعاد مذكور ملايم باشند . و تحقيق اينسخن آنست كه چون روشن شد كه طرفين نسبت ضعف در تاليف قايم مقام يكديگرند .