بسم الله الرحمن الرحيم فن چهارم از مقاله سيم از قسم دوم از كتاب نفايس الفنون فى عرايس العيون در علم موسيقى كه آن عبارتست از معرفت احوال الحان و آنچه التيام الحان بدان بود و بدان كامل شود و اين صناعت بسه قسم است : اول نظرى كه عبارت است از حصول معانى اين علم از موضوع و مبادى و مسائل . دويم صناعت اداء الحان بتصويت انسانى يا بآلات . سيم صناعت تاليف الحان و اين هر دو قسم را عملى خوانند و موضوع موسيقى نظرى الحان است و هر چه منسوب بالحان شود از آنچه تاليف بدان موقوف بود و الحان بدان اكمل شود و مبادى او بعضى از علوم متعارفه بود و بعضى از طبيعى و بعضى از هندسه و بعضى از عدد و اين علم را فيثاغورس حكيم بيرون آورد . گويند كه سبب تنبه او بدين علم آن بود كه شبى بخوابديد كه شخصى پيش او آمد و گفت فردا ببازار آهنگران و در بعض روايات ندافان گذرى كن تا سرى از اسرار حكمت بر تو منكشف گردد و چون بيدار شد وقت سحر بود برخاست و بدانصوب گذر كرد در آن بازار تردد مينمود و در انديشه كشف آنسر ميبود تا كه آوازى را كه از مصادمه آن دو جرم ثقيل مىشنيد با هم نسبتى ميداد تا از آن مناسبت لذتى دريافت و در آنجا بگوشه رفت و موئى در دهان گرفت و بسر ناخن او را بجنبانيد آوازى از آنجا بيرون ميآمد اما ضعيف بود .