شمس الدين محمد بن محمود آملي

512

نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )

عرضى بنهند و 7 را از او نقصان كنند و ده را در خانه فيل 7 اعنى قطر اخير بنهند و بر اين قياس چون وضع 4 در 4 معلوم شد گوئيم وضع ديگر مربعات چنانست كه از دور اول بنا كنند و واحد را در خانه غير قطر از سطر اخير عرضى نهند و 2 را در قطر اول اعنى در بيت اول سطر اول عرضى و 3 را در بيت اخير سطر اول عرضى اعنى قطر ثانى و 4 را در بيت غير قطر از سطر اخير عرضى و 5 را در بيت غير قطر از سطر اخير طولى و شش را در بيت غير قطر از سطر اول طولى . و چون اين شش عدد را موضوع كرده باشند 4 را از عدد ضلع مربع نقصان كنند بضرورت عددى بماند كه ربع دارد ربع آن عدد بستانند و بعدد آن ربع بيوت سطر اول طولى را ممتلى كنند . پس بعدد نصف عدد ثانى بيوت سطر آخر طولى را ممتلى كنند و چنان كه در مربعات زوج الفرد گفته شد بعينه ربع و نصف بيوت را ممتلى كنند تا تمام شود . پس بدورى ديگر آيند و آن زوج الفرد باشد بطريقيكه ذكر رفت بيوت آن را ممتلى گردانند . پس بدور ثالث آيند و آن دور زوج الزوج بود بطريقه خاص به دو نصف بيت آن را ممتلى كنند تا آنكه به 4 در 4 رسد آن را بطريقيكه ذكر رفت بنهند . پس باز گردند و خانه‌هاى خالى را بطريقى كه چند بار ذكر رفت ممتلى كنند . فصل سيم در كيفيت وضع اعداد بطريق وفق غير تام و چون مربعات زوج الفرد را ضابطه قريب بفهم نيست بضابطه مربعات ازواج ازواج اكتفا كرديم و مربعات زوج الفرد را حواله بطريقه وفق تام رفت .