و اللّه اعلم بالصواب « 1 » . بسم الله الرحمن الرحيم فن نهم مقاله پنجم علم مسالك و ممالك و آن عبارتست از معرفت احوال بلدان و بقاع بحسب طول و عرض و غير آن در علم هيات مقرر شد كه از زمين آنچه مسكن حيوانات را شايد ربعى بيش نيست كه آن را ربع مسكون خوانند . و از آن ربع نيز بعضى معمور است و طول عمارت را بطليموس صد و هفتاد و هفت درجه و ربعى نهاده است و عرض آن هفتاد و نه درجه است و ربع سدسى و گفته كه از آن جمله 16 درجه و ربع و سدسى از خط استوا در جانب جنوبست و شصت و شش در جانب شمال .

--> ( 1 ) عمل بصفحه آفاقى در نسخه چاپى نبود از نسخ خطى نقل شد و ما نااميد نيستيم كه روزى اين سخنان به كار آيد و اروپائيان اكثر اعمالى را كه ما با اسطرلاب ميكرديم بقواعد مثلثات مسطحه يا كروى و جداول لكاريتم انجام ميدهند با آنكه با اسطرلاب بسيار سهل و در مقام عمل كافى است . امروز دانش آموزان جديد اسطرلاب را نظير جفر و رمل مىشمرند و سست‌تر از فال قهوه و كف شناسى مىپندارند و طلاب قديم گرفتار تزاحم و تعارض و فضولى و معاطاتند و به كار ديگر نميرسند . بالجمله زحمات هزار ساله بزرگان اسلام بباد ميرود . پس از چندى بايد متخصص از لندن خواست تا يك صفحه از كتاب قانون ابو على و دو سطر از كتب ابو ريحان را براى اخلاف مولفين تفسير و ترجمه نمايد .