شمس الدين محمد بن محمود آملي
464
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )
شش در جانب راست ميان افق و مغرب و خط وسط السماء و شش در جانب ديگر ميان افق مشرق و خط وسط السماء آن را خطوط وسط ساعات معوجه و ساعات زمانى نيز گويند . و گاه باشد كه قسى ديگر باشد فوق الارض كه بر نقطه صه بهم رسند آن آن را دواير سموت خوانند و بسيار بود كه آن قسى در قسم تحت الارض نيز افتد و صفايح بسيار در اسطرلاب جهت شهرهاى مختلف باشد . و در بعضى اسطرلابها صفحه آفاقى باشد و درو ارباعى و دواير بسيار كشيده باشند و در هر ربعى قسى چند كه بر يك نقطعه متقاطع شوند آن نقطه از مدار رأس الحمل بود و هر يكى از آن قسى افق مشرق موضعى بود كه عرضش بر آنجا نوشته باشند و آن صفيحه را چنان بدارند كه آن قوس بر جانب چپ او افتد و محدب يا شيب باشد و خط وسط السماء آن افق خطى بود كه از مركز صفحه بالا رود و كواكب ثابته كه از ايشان ارتفاع توان گرفت و اسامى آنها را بر اسطرلاب نويسند اينست : عين الثور ، عيوق ، يد الجوزاء اليسرى ، شعرى العبور ، شعرى الغميضا ، رأس التوام المقدم ، رأس التوام المؤخر ، قلب الاسد ، فرد ، صرفه ، سماك ، الرامح ، سماك الاعزل ، نير الفكه ، قلب العقرب ، نسر الواقع ، نسر الطاير ، رأس الحوا ، ردف ، كف الخضيب و شرح اين كواكب و شناختن آن در علم كواكب بيان كرده شد . فصل سيم در كيفيت گرفتن ارتفاع و امتحان اسطرلاب اگر ارتفاع از آفتاب گيرند علاقه در دست گيرند و اسطرلاب را معلق گردانند و پشت اسطرلاب را بجانب خود كنند و يكجانب او را كه اجزاى ارتفاع بر آن نقش كرده باشند بانجانب آفتاب و عضاده بگردانند تا نور آفتاب از يك ثقبه با ديگرى افتد .