شمس الدين محمد بن محمود آملي

463

نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )

بود تا فرس از سطح عنكبوت مرتفع شود فلس و زايدى را كه از سطح عنكبوت مرتفع باشد و عنكبوت را بدان گردانند مدير و دايره را كه به روى حجره باشد به 360 قسمت كنند و ابتدا از خطى كنند كه بر كرسى بگذرد و بعلاقه پيوندد از جانب يمين بتوالى هر 5 و 10 رقوم نوشته آن را اجزاى حجره خوانند و بر پشت حجره دو خط بزواياى قايمه كشيده باشند آن را كه از جانب علاقه آيد خط علاقه و خط وسط السما خوانند . و آن ديگر را خط مشرق و مغرب و چون دايره بدين هر دو خط به چهار قسم متساوى منقسم شود ربعى را از دو ربع كه از دو جانب كرسى بود از آن دو ربع بنود قسمكرده باشند آن را اجزاى ارتفاع خوانند و بر صفايح دواير باشد از آن جمله 3 دايره متوازى باشند كه مركز هر سه مدار مركز صفحه بود آنكه در وسط باشد در اسطرلاب شمالى مدار رأس الحمل و الميزان بود و خارج مدار رأس الجدى و داخل مدار رأس السرطان و در اسطرلاب جنوبى مدار رأس الجدى داخل وسط باشد و مدار رأس السرطان خارج و دواير ديگر را كه مركز آن مركز صفيحه نباشد و بعضى از آن تمام باشند و بعضى ناتمام مقنطرات ارتفاع خوانند و آن را كه بر وسط مجموع باشد . و علامت ص بر مركز او نقش كرده بود سمت الرأس خوانند و آن را كه خارج بود افق مشرق و مغرب خوانند . و دو خط مستقيم متقاطع كه بهر يكى علامت ص كشيده باشند خط وسط السما خوانند و ديگر را مشرق و مغرب و آن را كه بر جانب راست بود خط مغرب و افق مغرب خوانند . و ديگرى را كه با جانب چپ بود خط مشرق و افق مشرق و در ميان مقتطرات اعداد نوشته باشد متزايد تا نبود قسم كه به سمت الرأس رسد و تزايد آن اعداد در اسطرلابها مختلف بود و در سدسى شش شش افزايند و در ثلثى سه سه و در نصفى دو دو و در اسطرلاب تام يك يك و قسم زير مقنطرات كه قسم تحت الارض است به دوازده قسمت شده باشد .