شمس الدين محمد بن محمود آملي
431
نفائس الفنون في عرائس العيون ( فارسى )
كنند به آنكه استثنا را حذف كنند و مثل آن بر جانبى ديگر زياده كنند تا مالى و صد بماند كه معادل ده جذر و 76 واحد باشد ، پس عدد مشترك را كه آن 76 است از جانبين اسقاط كنند بماند مالى و 24 كه كه معادل ده جذر باشد و اين جا استثنا در يكجانب بود و اگر در دو جانب باشد چنان كه صد واحد الا جذر معادل هشتاد واحد الا يكمال و يكجذر است از هر جانب استثنا را حذف كنند تا مالى شود و صد واحد معادل 9 جذر و 80 واحد پس 80 را از جانبين حذف كنند تا مالى و بيست واحد بماند معادل نه جذر و استخراج بجبر و مقابله عايد با شش اصل است . اول آنكه در يك جانب جذور باشد و در ديگرى عدد معلوم و ضابطه در اين قسم آنست كه اگر عددى بيشتر از جذور باشد عدد را بر عدد جذور قسمت كنند و اگر كمتر باشد با او نسبت كنند و آنچه از قسمت يا نسبت بيرون آيد مقدار هر جذرى آن باشد . چنان كه چون گويد ده جذر معادل بيست واحد است اين جا روشن شد كه هر جذرى دو باشد . و اگر گويد بيست جذر معادل ده واحد جذر نصف واحدى باشد و اگر گويد ربع جذرى معادل يك و نيم است جذر 6 باشد و اگر گويد سه جذر معادل نيم است جذر سدس واحدى باشد . دويم آنكه از يكجانب اموال باشد و از ديگرى عدد و ضابطه درين جا آنست كه عدد اگر بيشتر از عدد اموال باشد عدد را بر عدد اموال قسمت كنند و اگر كمتر باشد نسبت كنند هر چه بقسمت يا نسبت بيرون آيد مقدار هر مالى باشد چنان كه چون گويد پنج مال معادل 45 است هر مال معادل 9 باشد و اگر گويد ربع مالى معادل چهار واحد است مال 16 باشد .